🤔 ลาป่วยวันจันทร์แทบทุกสัปดาห์ นายจ้างจะทำอะไรได้บ้าง
เจ้าของกิจการหลายท่านเจอเหมือนกันครับ พนักงานคนหนึ่งลาป่วยวันจันทร์บ่อยจนกลายเป็นรูปแบบ บางคนลาต่อท้ายวันหยุดยาว บางคนลาครึ่งวันเช้าแล้วบ่ายมาทำงานสดใส งานกองรอ ทีมต้องแบกแทน แต่พอคิดจะเลิกจ้างก็กลัวโดนฟ้องกลับ
ความจริงคือ ตัวรูปแบบการลาเองไม่ใช่ความผิด สิ่งที่ทำให้นายจ้างชนะหรือแพ้คดี อยู่ที่ว่าพิสูจน์ได้หรือไม่ว่า “ไม่ได้ป่วยจริง” และเดินตามขั้นตอนในข้อบังคับของตัวเองครบหรือเปล่าครับ
นายจ้างเลิกจ้างเพราะ ลาป่วยเท็จ ได้ แต่จะ ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย เฉพาะเมื่อพิสูจน์ได้ว่าลูกจ้างไม่ได้ป่วยจริงและการกระทำนั้นเข้าข่ายทุจริตต่อหน้าที่หรือความผิดร้ายแรงตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 119 เท่านั้น หากเป็นความผิดไม่ร้ายแรงหรือข้ามขั้นตอนตักเตือนตามข้อบังคับของบริษัทเอง ศาลฎีกาเคยตัดสินให้นายจ้างแพ้มาแล้วครับ
⚖️ กรณีศึกษาที่ 1 — ลาป่วยเท็จ 1 วัน แต่นายจ้างชนะเต็ม
คดีนี้ลูกจ้างเป็น ลูกจ้างรายวัน ซึ่งหลักการจ่ายค่าจ้างคือวันไหนไม่มาทำงานก็ไม่ได้ค่าจ้าง
ลูกจ้างไม่มาทำงาน 1 วัน โดยแจ้งลาป่วยทั้งที่ไม่ได้ป่วยจริง แล้วรับค่าจ้างของวันนั้นไป ทั้งที่รู้อยู่ว่าตนไม่มีสิทธิได้รับ
ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นการแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบจากการลาป่วยเท็จ เข้าลักษณะ ทุจริตต่อหน้าที่ ฝ่าฝืนระเบียบและคำสั่งของผู้บังคับบัญชา และจงใจให้นายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง ไม่ใช่แค่การรายงานเท็จที่มีโทษเพียงตัดค่าจ้าง
เป็นความผิดวินัยร้ายแรง นายจ้าง เลิกจ้างได้โดยไม่ต้องตักเตือนก่อน และไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ทั้งไม่ถือเป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม (ฎีกาที่ 2125/2530)
จุดชี้ขาดของคดีนี้คือ ลูกจ้างได้เงินไปทั้งที่ไม่มีสิทธิ ครับ ไม่ใช่แค่ “โกหกว่าป่วย” เฉย ๆ
⚖️ กรณีศึกษาที่ 2 — ลาป่วย 28 วัน หลายวันไม่ได้ป่วยจริง แต่นายจ้างแพ้
คดีนี้ใกล้เคียงกับปัญหา “ลาเป็นรูปแบบ” มากที่สุด ลูกจ้างตำแหน่งพนักงานทำความสะอาดของโรงแรมแห่งหนึ่งใช้สิทธิลาป่วยรวม 28 วัน ในรอบปีเดียว โดยหลายวันไม่ได้เจ็บป่วยจริง
นายจ้างยื่นคำร้องขอเลิกจ้าง โดยอ้างว่าลูกจ้างใช้สิทธิลาป่วยโดยไม่สุจริตจนทำให้กิจการเสียหาย และยินยอมจ่ายค่าชดเชยกับสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าให้ด้วย
ศาลฎีกาฟังว่าลูกจ้างลาป่วยเท็จจริง และผิดระเบียบฐาน “แจ้งอาการป่วยด้วยความเท็จ” จริง แต่คู่มือพนักงานของนายจ้างเองกำหนดขั้นตอนไว้ว่า ผิดครั้งแรกต้องออกหนังสือเตือนก่อน ผิดครั้งที่สองจึงปลดออกได้ เมื่อไม่เคยเตือนเป็นหนังสือมาก่อน จึงเป็นการลงโทษผิดขั้นตอน
ศาลฎีกา พิพากษากลับให้ยกคำร้อง นายจ้างเลิกจ้างไม่ได้ แม้จะยอมจ่ายเงินทุกอย่างตามกฎหมายแล้วก็ตาม (ฎีกาที่ 1159/2531)
บทเรียนตรงนี้เจ็บแต่มีค่าครับ — ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่บริษัทเขียนเอง ผูกมัดบริษัทเอง ต่อให้ลูกจ้างผิดจริง ถ้าข้ามขั้นตอนที่ตัวเองเขียนไว้ ก็แพ้ได้
📌 4 เรื่องที่ต้องเข้าใจก่อนตัดสินใจ
- สิทธิลาป่วยคือ “เท่าที่ป่วยจริง” ตามมาตรา 32 และได้รับค่าจ้างไม่เกินปีละ 30 วันทำงานตามมาตรา 57 คำว่า “เท่าที่ป่วยจริง” นี่เองคือประตูที่เปิดให้นายจ้างพิสูจน์ได้ว่าวันไหนไม่ได้ป่วย
- ใบรับรองแพทย์ขอได้เมื่อลาตั้งแต่ 3 วันทำงานขึ้นไป มาตรา 32 ใช้คำว่านายจ้าง “อาจ” ให้แสดง และหากลูกจ้างแสดงไม่ได้ก็ให้ชี้แจงแทนได้ ส่วนกรณีที่นายจ้างจัดแพทย์ไว้ กฎหมายให้แพทย์นั้นเป็นผู้ออกใบรับรอง เว้นแต่ลูกจ้างไม่สามารถให้แพทย์นั้นตรวจได้ — จึงไม่ใช่อำนาจสั่งตรวจร่างกายแบบไม่มีข้อจำกัด
- ลาป่วยเท็จ ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเสมอไป ฎีกาที่ 5968/2530 ลูกจ้าง รายเดือน ยื่นใบลาป่วยเท็จ 1 วัน (นายจ้างส่งคนไปดูที่บ้านไม่พบ แต่ไปพบนั่งดื่มสุราที่บ้านเพื่อน) ศาลเห็นว่าเมื่อนายจ้างมีสิทธิตัดค่าจ้างแล้วไม่ใช้สิทธิเอง จะอ้างว่าลูกจ้างทุจริตเพื่อไม่จ่ายค่าชดเชยไม่ได้ แต่ถือเป็นการละทิ้งการงานตาม ป.พ.พ. มาตรา 583 จึงไม่ต้องจ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า
- ความผิดเล็กน้อย ศาลให้แค่ตักเตือน ฎีกาที่ 1683/2535 ลูกจ้างรายเดือนลาป่วยเท็จเพียง ครึ่งวัน เมื่อไม่ปรากฏว่านายจ้างเสียหายเป็นพิเศษ ศาลเห็นว่ายังไม่ถึงขั้นทุจริตต่อหน้าที่หรือฝ่าฝืนข้อบังคับกรณีร้ายแรง จึงอนุญาตให้ลงโทษได้เพียงตักเตือนเป็นหนังสือ
✅ ถ้าเจอปัญหานี้ HR และนายจ้างควรทำอย่างไร
เป้าหมายไม่ใช่การหาทางไล่คนออกให้เร็วที่สุด แต่คือทำให้ทุกขั้นตอนรัดกุมจนไม่ต้องขึ้นศาลครับ
- เขียนระเบียบการลาให้ชัดในข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระบุว่าต้องแจ้งใคร ภายในเวลาใด ช่องทางใด และกรณีใดต้องแสดงใบรับรองแพทย์ ระเบียบที่ชัดเจนคือฐานเดียวที่ใช้ลงโทษได้
- อ่านขั้นตอนลงโทษของตัวเองให้ครบก่อนลงมือ ถ้าคู่มือเขียนว่าครั้งแรกเตือนเป็นหนังสือ ต้องเตือนก่อนจริง ๆ อย่าข้าม เพราะนี่คือจุดที่นายจ้างแพ้ในฎีกาที่ 1159/2531
- เก็บสถิติการลาเป็นรายบุคคลแบบมีวันที่กำกับ เช่น ลาป่วยตรงกับวันจันทร์กี่ครั้ง ตรงกับวันหลังวันหยุดยาวกี่ครั้ง ข้อมูลที่ต่อเนื่องย้อนหลังคือหลักฐานที่หนักแน่นกว่าความรู้สึกว่า “ลาบ่อย”
- แยกให้ขาดระหว่างป่วยจริงกับป่วยเท็จ ถ้าลูกจ้างป่วยจริงและชี้แจงได้ แม้ลาบ่อย ก็ไม่ใช่ความผิดวินัย การลงโทษคนป่วยจริงคือความเสี่ยงถูกฟ้องเลิกจ้างไม่เป็นธรรม
- ออกหนังสือเตือนให้ระบุพฤติกรรม วันที่ และข้อบังคับข้อที่ฝ่าฝืน พร้อมให้ลงลายมือชื่อรับทราบ หนังสือเตือนตามมาตรา 119 (4) มีผลบังคับได้ไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด
- ถ้าจะเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย ต้องระบุเหตุไว้ในหนังสือบอกเลิกสัญญา มาตรา 119 วรรคท้ายกำหนดว่า หากไม่ระบุหรือไม่แจ้งเหตุขณะเลิกจ้าง จะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้
💡 ข้อคิดสำหรับองค์กร: คดีลาป่วยเท็จส่วนใหญ่ นายจ้างไม่ได้แพ้เพราะข้อเท็จจริงอ่อน แต่แพ้เพราะเอกสารไม่ครบและข้ามขั้นตอนของตัวเอง ระบบบันทึกเวลาที่แม่นยำกับแฟ้มหนังสือเตือนที่เป็นระเบียบ จึงไม่ใช่เรื่องจุกจิก แต่คือเกราะที่ทำให้ท่านบริหารงานได้อย่างสบายใจครับ
❓ คำถามที่พบบ่อย
Qลูกจ้างลาป่วย 1 วัน นายจ้างขอใบรับรองแพทย์ได้ไหม
มาตรา 32 ให้สิทธินายจ้างขอใบรับรองแพทย์เมื่อลาป่วยตั้งแต่ 3 วันทำงานขึ้นไป การลาน้อยกว่านั้นนายจ้างขอได้ แต่ลูกจ้างไม่แสดงก็ไม่ถือว่าผิดกฎหมายฉบับนี้ อย่างไรก็ตาม นายจ้างยังกำหนดวิธีแจ้งลาที่ถูกต้องไว้ในข้อบังคับได้ และหากลูกจ้างไม่ทำตามวิธีที่กำหนด ถือเป็นการฝ่าฝืนระเบียบการลา ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการพิสูจน์ว่าป่วยจริงหรือไม่ครับ
Qพิสูจน์ได้ว่าลาป่วยเท็จ แปลว่าไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยทันทีหรือไม่
ไม่เสมอไปครับ ต้องดูว่าลูกจ้างได้ประโยชน์ที่ไม่มีสิทธิได้รับหรือไม่ และความเสียหายร้ายแรงเพียงใด ฎีกาที่ 2125/2530 ลูกจ้างรายวันรับค่าจ้างของวันที่ลาเท็จ ศาลถือเป็นทุจริตต่อหน้าที่ เลิกจ้างได้โดยไม่จ่ายค่าชดเชย ขณะที่ฎีกาที่ 5968/2530 และ 1683/2535 ซึ่งเป็นลูกจ้างรายเดือน ศาลเห็นว่ายังไม่ถึงขั้นทุจริต นายจ้างจึงยังต้องจ่ายค่าชดเชย
Qควรเก็บหลักฐานการลาแบบไหนให้ใช้ได้จริงตอนมีข้อพิพาท
ควรเป็นข้อมูลที่ต่อเนื่อง ระบุวันเวลาชัดเจน และแก้ย้อนหลังได้ยาก เช่น เวลาเข้าออกจากเครื่องบันทึกเวลา ใบลาที่มีผู้อนุมัติกำกับ และรายงานสรุปสถิติขาด-ลา-มาสายรายบุคคล องค์กรจำนวนมากจึงใช้เครื่องสแกนคู่กับ โปรแกรมเงินเดือน จ่ายครั้งเดียว ไม่มีรายเดือน เพื่อให้ดึงสถิติย้อนหลังมาแนบหนังสือเตือนได้ทันทีครับ
เครื่องสแกนลายนิ้วมือ DST168W และ เครื่องสแกนใบหน้า ฝ่ามือ WP800 ลดปัญหาฝากตอกบัตร ข้อมูลเข้าออกจึงเป็นหลักฐานที่อธิบายได้
โปรแกรม Digitalscan Management สรุปรายวัน รายเดือน รายแผนก ตามเงื่อนไขที่ HR ตั้งไว้ หยิบไปแนบหนังสือเตือนได้ทันที
Digitalscan (บริษัท อินโนเวชั่น สแกน จำกัด) ให้โปรแกรมเงินเดือนพร้อมเครื่อง ประกันตัวเครื่อง 2 ปี พร้อม Help Desk รีโมตฟรีตลอดอายุการใช้งาน
⚖️ ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: บทความนี้อ้างอิงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2125/2530, 5968/2530, 1159/2531 และ 1683/2535 ประกอบพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 32 มาตรา 57 และมาตรา 119 กับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 583 เนื้อหาเป็นความรู้ทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ผลของแต่ละคดีขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน และพยานหลักฐานเฉพาะเรื่อง ก่อนดำเนินการทางวินัยหรือเลิกจ้าง ควรปรึกษาทนายความหรือพนักงานตรวจแรงงานในพื้นที่ครับ