🌧️ ฝนตกหนัก น้ำท่วม พนักงานมาทำงานไม่ได้ ต้องให้ “ลาแบบไหน”?
ช่วงนี้ฝนตกหนักจนน้ำท่วมหลายพื้นที่ HR หลายบริษัทเจอคำถามเดียวกันทุกเช้าว่า พนักงานโทรมาบอกว่าออกจากบ้านไม่ได้ ถนนถูกตัดขาด หรือต้องอยู่ขนของหนีน้ำ แบบนี้ต้องบันทึกเป็น “ลาภัยพิบัติ” หรือลาอะไร แล้วบริษัทต้องจ่ายเงินเดือนวันนั้นไหม บทความนี้สรุปให้ครบทั้งฝั่งนายจ้างและลูกจ้าง จากตัวบทกฎหมายและคำพิพากษาศาลฎีกาจริงครับ
กฎหมายแรงงานไทยไม่มี “ลาภัยพิบัติ” เป็นวันลาประเภทแยก (รวมถึงฉบับแก้ไขล่าสุด ฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568) ถ้าพนักงานมาไม่ได้เอง ให้ใช้ลาป่วย ลากิจ หรือวันหยุดพักผ่อนตามเหตุจริง และไม่ควรถือเป็นขาดงาน แต่ถ้าบริษัทต้องหยุดกิจการ จะเข้ามาตรา 75 (จ่ายไม่น้อยกว่า 75%) หรือถ้าเป็นเหตุสุดวิสัย ลูกจ้างขอเงินทดแทนจากประกันสังคม 50% ไม่เกิน 180 วันครับ
🌊 “ภัยพิบัติ” แบบไหนที่กฎหมายนับ?
กฎกระทรวงการได้รับประโยชน์ทดแทนในกรณีว่างงานเนื่องจากมีเหตุสุดวิสัย พ.ศ. 2560 (ออกตาม พ.ร.บ.ประกันสังคม) ระบุภัยธรรมชาติไว้ ได้แก่ อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย ธรณีพิบัติภัย รวมถึงภัยธรรมชาติอื่นที่กระทบสาธารณชน จนลูกจ้างทำงานไม่ได้หรือนายจ้างประกอบกิจการตามปกติไม่ได้ ส่วนความหมายทั่วไปของ “เหตุสุดวิสัย” อยู่ใน ป.พ.พ. มาตรา 8 คือเหตุที่ป้องกันไม่ได้ แม้จะระมัดระวังตามสมควรแล้วครับ
จุดสำคัญคือ น้ำท่วมไม่ได้แปลว่า “เป็นเหตุสุดวิสัย” เสมอไป ต้องดูว่าเหตุนั้นกระทบใคร กระทบแค่ไหน และป้องกันได้หรือไม่ เป็นรายกรณีครับ
🧭 4 สถานการณ์ที่เจอบ่อย ใช้สิทธิแบบไหน
- พนักงานเจ็บป่วยหรือบาดเจ็บจากน้ำท่วม → ใช้ลาป่วย (มาตรา 32) ลาได้เท่าที่ป่วยจริง ป่วย 3 วันทำงานขึ้นไปนายจ้างขอใบรับรองแพทย์ได้ และได้ค่าจ้างปีละไม่เกิน 30 วันทำงาน (มาตรา 57)
- ต้องขนของหนีน้ำ ซ่อมบ้าน หรือพาครอบครัวอพยพ → ใช้ลากิจ (มาตรา 34) ได้ปีละไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน และได้ค่าจ้างไม่เกิน 3 วันทำงานต่อปี (มาตรา 57/1) บริษัทให้มากกว่านี้ได้ตามข้อบังคับ
- บริษัทเปิดปกติ แต่ถนนหน้าบ้านถูกตัดขาด มาไม่ได้ → กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน (กสร.) เคยชี้แจงว่าไม่ถือเป็นการขาดงานหรือละทิ้งหน้าที่ นายจ้างไม่ควรนำไปลงโทษหรือเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย ส่วนค่าจ้างวันนั้น ทางปฏิบัติที่นิยมคือตกลงให้ใช้ลากิจ วันหยุดพักผ่อนประจำปี (มาตรา 30) หรือให้ทำงานจากบ้านถ้าลักษณะงานทำได้
- บริษัทเองต้องหยุดกิจการชั่วคราว → ไม่ใช่ “การลา” ของลูกจ้าง แต่เป็นเรื่องมาตรา 75 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน หรือมาตรา 79/1 พ.ร.บ.ประกันสังคม แล้วแต่ว่าเป็นเหตุสุดวิสัยหรือไม่ (อธิบายต่อด้านล่าง)
⚖️ กรณีศึกษา: ซัพพลายเออร์น้ำท่วม โรงงานหยุดบางแผนกได้ไหม (ฎีกาที่ 8509/2559)
นายจ้างผลิตเครื่องเสียงติดรถยนต์ แต่โรงงานที่ผลิตชิ้นส่วนส่งให้ประสบอุทกภัยจนส่งชิ้นส่วนไม่ได้ นายจ้างจึงหยุดกิจการชั่วคราวเฉพาะแผนกผลิตเครื่องเสียงติดรถยนต์ ประเด็นคือ ต้องเป็นเหตุรุนแรงจนทำกิจการไม่ได้เลยทั้งหมดหรือไม่ จึงจะใช้มาตรา 75 ได้
ศาลฎีกาเห็นว่ามาตรา 75 ไม่ได้บังคับว่าต้องถึงขั้นทำกิจการไม่ได้โดยสิ้นเชิง เพียงมีเหตุสำคัญที่กระทบจนทำกิจการตามปกติไม่ได้ก็พอ น้ำท่วมที่โรงงานคู่ค้าเป็นเหตุที่กระทบกิจการของนายจ้างโดยตรง จึงถือว่านายจ้างมีความจำเป็นต้องหยุดกิจการบางส่วนเป็นการชั่วคราวตามมาตรา 75
นายจ้างหยุดเฉพาะบางแผนกได้ แต่ตามมาตรา 75 ต้องจ่ายเงินให้ลูกจ้างที่ถูกหยุดไม่น้อยกว่า 75% ของค่าจ้างในวันทำงานตลอดช่วงที่หยุด และต้องแจ้งเป็นหนังสือล่วงหน้าตามที่กฎหมายกำหนด
📌 สิ่งที่นายจ้างและ HR ต้องเข้าใจให้ตรงกัน
- การลาเป็นสิทธิของลูกจ้างที่ต้องขอเอง นายจ้างไม่ควรสั่งตัดวันลาป่วยหรือลากิจแทนลูกจ้างฝ่ายเดียว ควรให้ลูกจ้างเลือกและยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษร
- มาตรา 75 ใช้กับเหตุที่ “ไม่ใช่เหตุสุดวิสัย” เช่น วัตถุดิบขาดเพราะคู่ค้าน้ำท่วม ยอดสั่งซื้อหาย นายจ้างต้องจ่ายไม่น้อยกว่า 75% และแจ้งลูกจ้างกับพนักงานตรวจแรงงานเป็นหนังสือก่อนเริ่มหยุดไม่น้อยกว่า 3 วันทำการ
- ถ้าเป็นเหตุสุดวิสัยโดยแท้ เช่น น้ำท่วมสถานประกอบการเองจนเข้าทำงานไม่ได้ อาจเข้าข้อยกเว้นของมาตรา 75 ลูกจ้างที่ไม่ได้ค่าจ้างในช่วงนั้นมีสิทธิขอเงินทดแทนกรณีว่างงานเพราะเหตุสุดวิสัย 50% ของค่าจ้างรายวัน ไม่เกิน 180 วัน (มาตรา 79/1 พ.ร.บ.ประกันสังคม) โดยต้องส่งเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 6 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนหยุดงาน
- ขั้นตอนประกันสังคมต้องใช้เอกสารจากนายจ้าง นายจ้างออกหนังสือรับรองการหยุดงานเพราะเหตุสุดวิสัย แล้วลูกจ้างยื่นคำขอรับสิทธิ ถ้านายจ้างเงียบ ลูกจ้างก็ใช้สิทธิได้ยาก
- ก้ำกึ่งว่าสุดวิสัยหรือไม่ ให้ถามหน่วยงานก่อนตัดสินใจ เพราะถ้าประเมินผิดแล้วไม่จ่าย 75% อาจถูกพนักงานตรวจแรงงานสั่งให้จ่ายย้อนหลังได้
✅ ถ้าเจอน้ำท่วม HR-นายจ้างควรทำอย่างไร
- ประกาศช่องทางแจ้งเหตุให้ชัด (โทร / LINE หัวหน้างาน) และให้พนักงานแจ้งทันทีที่มาไม่ได้ พร้อมบอกเหตุผลสั้น ๆ
- เก็บหลักฐานประกอบ เช่น ประกาศเขตภัยพิบัติ ภาพถนนถูกตัดขาด หรือข่าวในพื้นที่ ไว้ในแฟ้มพนักงาน
- ไม่บันทึกเป็น “ขาดงาน” และไม่ออกหนังสือเตือนในวันที่พนักงานมาไม่ได้เพราะน้ำท่วมจริง
- เสนอทางเลือกให้พนักงานเลือกเอง: ลากิจ วันหยุดพักผ่อนประจำปี สลับวันทำงาน หรือทำงานจากบ้าน แล้วให้ยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษร
- ถ้าต้องหยุดกิจการ แยกให้ชัดว่าเป็นมาตรา 75 หรือเหตุสุดวิสัย ถ้าไม่แน่ใจ สอบถามสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด หรือสายด่วนประกันสังคม 1506
- กรณีเหตุสุดวิสัย ออกหนังสือรับรองให้ลูกจ้างยื่นประกันสังคมให้เร็ว เพื่อให้พนักงานมีรายได้ระหว่างรอ
- เขียน “นโยบายภัยพิบัติ” ไว้ในข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานตั้งแต่ตอนนี้ ครั้งหน้าจะไม่ต้องตัดสินใจกันหน้างาน
💡 ข้อคิดสำหรับองค์กร: ช่วงน้ำท่วมคือช่วงที่พนักงานจำได้ว่าบริษัทดูแลเขาอย่างไร การบันทึกให้ถูกประเภทตั้งแต่วันแรก ช่วยให้นายจ้างไม่ต้องจ่ายเกินจำเป็น และไม่ต้องเสี่ยงถูกร้องเรียนภายหลัง ทำถูกและทำเป็นระบบ ทั้งสองฝ่ายสบายใจครับ
❓ คำถามที่พบบ่อย
Qกฎหมายแรงงานไทยมี “ลาภัยพิบัติ” หรือไม่?
ไม่มีเป็นวันลาประเภทแยกใน พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 รวมถึงฉบับแก้ไขที่ 9 พ.ศ. 2568 ลูกจ้างที่ได้รับผลกระทบใช้ลาป่วย ลากิจ หรือวันหยุดพักผ่อนประจำปีตามเหตุจริง เว้นแต่บริษัทจะกำหนดวันลาภัยพิบัติเพิ่มเป็นสวัสดิการไว้ในข้อบังคับเอง
Qพนักงานมาทำงานไม่ได้เพราะน้ำท่วม นายจ้างถือเป็นขาดงานหรือเลิกจ้างได้ไหม?
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเคยชี้แจงว่า การมาทำงานไม่ได้เพราะน้ำท่วมจนสัญจรไม่ได้ไม่ถือเป็นการขาดงานหรือละทิ้งหน้าที่ นายจ้างจึงไม่ควรนำมาเป็นเหตุลงโทษหรือเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย ส่วนลูกจ้างควรแจ้งหัวหน้างานทันทีเพื่อให้บริษัทจัดคนทำงานแทนได้
Qบริษัทต้องหยุดเพราะน้ำท่วม ต้องจ่ายเงินเดือนพนักงานไหม?
ถ้าหยุดเพราะเหตุสำคัญที่ไม่ใช่เหตุสุดวิสัย เช่น คู่ค้าน้ำท่วมจนไม่มีชิ้นส่วนผลิต นายจ้างต้องจ่ายไม่น้อยกว่า 75% ตามมาตรา 75 (ฎีกาที่ 8509/2559) แต่ถ้าเป็นเหตุสุดวิสัยโดยแท้ ลูกจ้างขอเงินทดแทนจากประกันสังคม 50% ของค่าจ้างรายวัน ไม่เกิน 180 วัน ควรบันทึกวันหยุดกิจการแยกจากวันลาให้ชัดในโปรแกรมเงินเดือน จ่ายครั้งเดียว ไม่มีรายเดือน เพื่อให้คำนวณเงินถูกต้อง
สแกนลายนิ้วมือด้วย เครื่องสแกนลายนิ้วมือ DST168W หรือสแกนใบหน้า-ฝ่ามือด้วย เครื่องสแกนใบหน้า ฝ่ามือ WP800 ใช้เป็นหลักฐานได้ว่าวันไหนใครมาหรือไม่มา
โปรแกรมสรุปเวลาทำงานรายวัน-รายเดือน HR บันทึกประเภทวันลาตามข้อบังคับของบริษัทเอง และทุกการแก้ไขมี Log ตรวจสอบย้อนหลังได้
เครื่องสแกนพร้อมโปรแกรมเงินเดือนครบชุด ข้อมูลเก็บในคอมพิวเตอร์ของบริษัทเอง ทีมงานรีโมทติดตั้งและสอนใช้งาน รวมในราคา
⚖️ ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: อ้างอิงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8509/2559, พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 30, 32, 34, 57, 57/1, 75 (แก้ไขถึงฉบับที่ 9 พ.ศ. 2568), พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ. 2533 มาตรา 79/1, กฎกระทรวงการได้รับประโยชน์ทดแทนในกรณีว่างงานเนื่องจากมีเหตุสุดวิสัย พ.ศ. 2560 และ ป.พ.พ. มาตรา 8 บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปโดย Digitalscan (บริษัท อินโนเวชั่น สแกน จำกัด) ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายเฉพาะกรณี ข้อเท็จจริงต่างกันผลอาจต่างกัน โปรดสอบถามสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน สำนักงานประกันสังคม หรือทนายความก่อนตัดสินใจครับ