💸 บริษัทหักเงินประกันสังคมจากเงินเดือน แต่ไม่นำส่ง ลูกจ้างเสียสิทธิไหม นายจ้างต้องรับผิดอะไรบ้าง?
คำถามนี้โผล่ในกลุ่ม HR และกลุ่มคนทำงานบ่อยมากครับ สลิปเงินเดือนมีรายการหักประกันสังคมทุกเดือน แต่พอลูกจ้างไปเช็กกับสำนักงานประกันสังคม กลับพบว่าบางเดือนไม่มียอดนำส่ง ฝั่งลูกจ้างกังวลว่าสิทธิรักษาพยาบาล ว่างงาน หรือชราภาพจะหายไป ส่วนฝั่งนายจ้างหลายรายก็ไม่ได้ตั้งใจโกง แต่เจอปัญหาสภาพคล่อง ลืมกำหนดส่ง หรือคนทำเงินเดือนลาออกกลางทาง บทความนี้อธิบายตามตัวบท พ.ร.บ.ประกันสังคมฉบับปัจจุบันและแนวคำพิพากษาศาลฎีกา ให้เห็นภาพทั้งสองฝั่งครับ
📌 คำตอบสั้น ๆ: ลูกจ้างไม่เสียสิทธิ เพราะกฎหมายให้ถือว่าลูกจ้างจ่ายเงินสมทบแล้วตั้งแต่ วันถึงกำหนดจ่ายค่าจ้าง (ม.47 วรรคหนึ่ง) ส่วนนายจ้างยังมีหน้าที่นำส่งทั้งส่วนลูกจ้างและส่วนตนภายใน วันที่ 15 ของเดือนถัดไป ถ้าไม่ส่งต้องจ่าย เงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือน (ม.49) อาจถูกประเมินและ ยึด อายัดทรัพย์ (ม.47 ทวิ, ม.50) และถ้าไม่ยื่นแบบรายการแสดงการส่งเงินสมทบตามกำหนด มีโทษอาญาตาม ม.97 ครับ
⚖️ กรณีศึกษา: ศาลฎีกานับ “วันที่ลูกจ้างจ่ายเงินสมทบ” อย่างไร
หลักสำคัญของเรื่องนี้คือ กฎหมายมองว่าเงินสมทบส่วนของลูกจ้าง “ถูกจ่ายแล้ว” ตั้งแต่ฝั่งค่าจ้าง ไม่ได้รอดูว่านายจ้างเอาไปส่งจริงหรือยัง ศาลฎีกาเคยวางแนวการนับไว้ใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5211/2546 ครับ
นายจ้างจ่ายค่าจ้างเดือนกุมภาพันธ์ 2544 ให้ลูกจ้างรายเดือน ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ ไม่ใช่วันสิ้นเดือน และหักเงินสมทบไว้ในวันเดียวกัน ประเด็นคือเงินสมทบงวดนั้นนับได้หรือไม่ ซึ่งชี้ขาดว่าลูกจ้างจ่ายเงินสมทบ ครบ 7 เดือน ตามเงื่อนไขรับประโยชน์ทดแทนหรือเปล่า
ไม่มีกฎหมายบังคับให้จ่ายเงินเดือนในวันสิ้นเดือน และ ม.47 วรรคหนึ่ง กำหนดให้นายจ้าง หักค่าจ้างส่งเป็นเงินสมทบทุกครั้งที่จ่ายค่าจ้าง โดยไม่มีเงื่อนไข ไม่ว่าจะจ่ายวันใด เมื่อหักไว้แล้ว จึงถือว่าลูกจ้างจ่ายเงินสมทบงวดนั้นแล้วตั้งแต่วันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2544
ลูกจ้างจ่ายเงินสมทบครบไม่น้อยกว่า 7 เดือนตามเงื่อนไข สิทธิของลูกจ้างผูกกับ การหักจากค่าจ้าง ไม่ได้ผูกกับวันที่นายจ้างนำเงินไปส่งสำนักงานประกันสังคมครับ
กฎหมายปัจจุบันคุ้มครองชัดกว่าเดิม: คดีนี้ตัดสินตามถ้อยคำเดิมที่ให้ถือว่าจ่ายแล้ว “ตั้งแต่วันที่นายจ้างหักค่าจ้าง” ต่อมา พ.ร.บ.ประกันสังคม (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2558 แก้เป็น “ตั้งแต่วันถึงกำหนดจ่ายค่าจ้าง” และ ม.49 วรรคสอง ยังรับรองว่า แม้นายจ้างไม่ได้หักหรือหักไม่ครบ สิทธิของลูกจ้างคงมีเสมือนได้ส่งเงินสมทบแล้ว โดยนายจ้างต้องรับผิดจ่ายส่วนของลูกจ้างเต็มจำนวนเองครับ
📖 สิ่งที่ต้องเข้าใจ: หน้าที่ของนายจ้างตาม พ.ร.บ.ประกันสังคม
- หักทุกครั้งที่จ่ายค่าจ้าง ตามอัตราที่ลูกจ้างต้องสมทบ (ม.47 วรรคหนึ่ง) ปี 2569–2571 ฐานค่าจ้างสูงสุด 17,500 บาท ฝั่งลูกจ้างสมทบสูงสุดเดือนละ 875 บาท
- นำส่งพร้อมส่วนของนายจ้าง ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดจากเดือนที่หัก และต้อง ยื่นแบบรายการแสดงการส่งเงินสมทบ ไปพร้อมกัน (ม.47 วรรคสอง)
- ค้างจ่ายค่าจ้างก็ยังต้องส่ง ถ้านายจ้างไม่จ่ายค่าจ้างตามกำหนด ต้องนำส่งเงินสมทบเสมือนว่าได้จ่ายค่าจ้างแล้ว (ม.47 วรรคสาม)
- ส่งช้าหรือไม่ครบ เสียเงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือน นับจากวันถัดจากวันครบกำหนด แต่เงินเพิ่มรวมต้องไม่เกินจำนวนเงินสมทบที่ต้องจ่าย (ม.49 วรรคหนึ่ง)
- สำนักงานประกันสังคมเตือนเป็นหนังสือก่อน ให้ชำระภายในไม่น้อยกว่า 30 วัน ถ้ายังไม่ชำระ เจ้าหน้าที่ประเมินยอดเงินสมทบให้นายจ้างนำส่งได้ (ม.47 ทวิ)
- ยึด อายัด และขายทอดตลาดทรัพย์สินได้ หลังส่งคำเตือนแล้วนายจ้างไม่ชำระในกำหนด (ม.50) และหนี้เงินสมทบมี บุริมสิทธิลำดับเดียวกับหนี้ภาษีอากร (ม.51)
- โทษอาญาผูกกับการยื่นแบบ นายจ้างที่ไม่ยื่นแบบรายการแสดงการส่งเงินสมทบภายในกำหนด หรือยื่นแบบเป็นเท็จ ระวางโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ม.97) ความผิดนี้เปรียบเทียบปรับได้ (ม.102)
- กรรมการรับผิดส่วนตัวได้ ถ้านิติบุคคลถูกลงโทษ และความผิดเกิดจากการสั่งการหรือการละเว้นของกรรมการหรือผู้จัดการที่มีหน้าที่ ผู้นั้นต้องรับโทษด้วย (ม.101)
ตัวอย่างคำนวณ (สมมติลูกจ้างเงินเดือน 17,500 บาท อัตราสมทบฝ่ายละร้อยละ 5 นายจ้างหักแล้วแต่ไม่นำส่ง 1 งวด)
↔ เลื่อนดูตารางได้
| รายการ | จำนวน |
|---|---|
| ส่วนของลูกจ้างที่หักจากเงินเดือน (17,500 × 5%) | 875 บาท |
| ส่วนของนายจ้าง (17,500 × 5%) | 875 บาท |
| เงินสมทบที่ต้องนำส่งต่องวด | 1,750 บาท |
| ❌ เงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือนที่ค้าง (1,750 × 2%) | 35 บาท / เดือน |
| ❌ เพดานเงินเพิ่มของงวดนี้ (ไม่เกินเงินสมทบที่ต้องจ่าย) | สูงสุด 1,750 บาท |
| ✅ ส่งภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป | ไม่มีเงินเพิ่ม |
ตัวเลขต่องวดดูไม่มาก แต่ถ้าค้างหลายเดือนและหลายคน ยอดเงินต้นกับเงินเพิ่มจะสะสมเร็ว ที่สำคัญกว่าเงินคือความเชื่อใจของพนักงาน เพราะเงินที่หักไปเป็นเงินของเขาครับ
👥 มองให้ครบทั้งสองฝั่ง
- ฝั่งลูกจ้าง: ตรวจสอบประวัติการส่งเงินสมทบของตนเองได้ผ่านช่องทางของสำนักงานประกันสังคม หรือสายด่วน 1506 ถ้าพบว่ายอดหายแต่สลิปมีรายการหัก ให้เก็บสลิปเงินเดือนไว้เป็นหลักฐาน และแจ้งสำนักงานประกันสังคมในพื้นที่ สิทธิประโยชน์ยังมีตามกฎหมาย ส่วนการเรียกเก็บเงินที่ค้างเป็นเรื่องระหว่างสำนักงานกับนายจ้าง
- ฝั่งนายจ้าง: ถ้าเกิดจากสภาพคล่องหรือความผิดพลาดของระบบ วิธีที่เสียหายน้อยที่สุดคือ ชำระยอดค้างพร้อมเงินเพิ่มให้เร็วที่สุด เพราะเงินเพิ่มเดินทุกเดือน และติดต่อสำนักงานประกันสังคมก่อนถึงขั้นประเมินหรืออายัดทรัพย์
- เรื่องที่มักเข้าใจคลาดเคลื่อน: บทความทั่วไปมักเขียนว่า “ไม่จ่ายเงินสมทบมีโทษจำคุก 6 เดือน” ตามตัวบท โทษจำคุกใน ม.97 ผูกกับ การไม่ยื่นแบบรายการแสดงการส่งเงินสมทบภายในกำหนด หรือยื่นเป็นเท็จ ส่วนการค้างชำระเงินถูกจัดการด้วยเงินเพิ่ม การประเมิน และการยึดอายัดทรัพย์ แต่ในทางปฏิบัติ กรณีหักแล้วไม่ส่งมักไม่ได้ยื่นแบบด้วย จึงเสี่ยงทั้งสองทาง
✅ HR และนายจ้างควรทำอย่างไรให้ไม่พลาด
- ตั้งวันนำส่งเป็นงานประจำเดือน ล็อกปฏิทินก่อนวันที่ 15 อย่างน้อย 3–5 วันทำการ เผื่อธนาคารหรือระบบออนไลน์มีปัญหา
- กระทบยอดทุกงวด ยอดหักประกันสังคมในสลิปรวมทุกคน ต้องตรงกับยอดส่วนลูกจ้างในแบบรายการแสดงการส่งเงินสมทบ (สปส.1-10)
- แยกเงินที่หักไว้ออกจากเงินหมุนเวียน เงินส่วนของลูกจ้างไม่ใช่เงินบริษัท การกันไว้ในบัญชีแยกช่วยไม่ให้ถูกใช้ไปกับค่าใช้จ่ายอื่น
- เก็บหลักฐานการนำส่งทุกงวด ใบเสร็จหรือหลักฐานชำระออนไลน์ พร้อมแบบที่ยื่น เก็บรวมกับรายงานเงินเดือนของงวดนั้น
- ขึ้นทะเบียนพนักงานใหม่ภายในกำหนด ตามที่สำนักงานประกันสังคมกำหนดไว้ 30 วันนับแต่วันจ้าง และไม่รอให้ผ่านทดลองงานก่อน
- เตรียมคนสำรอง ถ้า HR หรือฝ่ายบัญชีคนเดียวรับผิดชอบ ให้อีกคนรู้ขั้นตอนและรหัสเข้าระบบ ป้องกันงานสะดุดเมื่อมีคนลาออก
- ถ้าเงินขาดมือจริง ให้ส่งก่อนแม้ไม่ครบ แล้วรีบปิดยอดที่เหลือ เงินเพิ่มคิดจากยอดที่ยังขาด การปล่อยค้างทั้งก้อนจึงเสียมากกว่า
❌ ทำพลาดบ่อย
- หักจากสลิปแล้วนำเงินไปหมุนในกิจการก่อน
- ไม่กระทบยอดสลิปกับแบบ สปส.1-10
- คนทำเงินเดือนลาออก ไม่มีใครรู้ว่าต้องส่งวันไหน
- รอให้พนักงานใหม่ผ่านโปรก่อนค่อยขึ้นทะเบียน
✅ ทำถูก
- กันเงินที่หักไว้แยก นำส่งก่อนวันที่ 15
- ตรวจยอดหักรวมทุกงวดก่อนยื่นแบบ
- มีปฏิทินงานและคนสำรองที่รู้ขั้นตอน
- ส่งช้าแล้วรีบปิดยอดพร้อมเงินเพิ่ม
💡 ข้อคิดสำหรับองค์กร: เงินประกันสังคมที่หักจากสลิปคือเงินที่พนักงานฝากบริษัทไว้ส่งต่อ กฎหมายจึงออกแบบให้สิทธิของพนักงานไม่หาย และให้ภาระทั้งหมดตกอยู่ที่นายจ้าง ระบบเงินเดือนที่ตรวจยอดได้ทุกงวด กับวินัยส่งก่อนวันที่ 15 คือการป้องกันที่ถูกที่สุด ทั้งเรื่องเงินเพิ่ม เรื่องคดี และเรื่องความเชื่อใจในทีมครับ
❓ คำถามที่พบบ่อย
นายจ้างหักเงินประกันสังคมแต่ไม่นำส่ง ลูกจ้างยังใช้สิทธิประกันสังคมได้ไหม?
ได้ครับ พ.ร.บ.ประกันสังคม ม.47 วรรคหนึ่ง ให้ถือว่าผู้ประกันตนจ่ายเงินสมทบแล้วตั้งแต่วันถึงกำหนดจ่ายค่าจ้าง และ ม.49 วรรคสอง รับรองว่าสิทธิของผู้ประกันตนคงมีเสมือนได้ส่งเงินสมทบแล้ว ส่วนเงินที่ค้าง นายจ้างต้องรับผิดชำระต่อสำนักงานประกันสังคมพร้อมเงินเพิ่ม
นายจ้างส่งเงินสมทบประกันสังคมช้า ต้องเสียเงินเพิ่มเท่าไร?
เสียเงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือนของยอดเงินสมทบที่ยังไม่ได้ส่งหรือยังขาดอยู่ นับจากวันถัดจากวันที่ต้องนำส่ง (วันที่ 15 ของเดือนถัดไป) โดยเงินเพิ่มรวมต้องไม่เกินจำนวนเงินสมทบที่นายจ้างต้องจ่าย ตาม ม.49 วรรคหนึ่ง
บริษัทจะป้องกันการลืมส่งหรือส่งยอดไม่ตรงได้อย่างไร?
ใช้ระบบที่คำนวณยอดหักประกันสังคมและออกแบบรายการให้ตรงกับสลิปทุกงวด แล้วกระทบยอดก่อนวันที่ 15 ทุกเดือน ตัวอย่างเช่น โปรแกรมเงินเดือน Digitalscan Payroll คำนวณเงินสมทบตามอัตราและเพดานที่ HR ตั้งไว้ในงวดเงินเดือน และออกแบบ สปส.1-10 กับใบนำส่งเงินสมทบได้ HR จึงตรวจยอดได้ในที่เดียวครับ
ตั้งเปอร์เซ็นต์ เพดานต่ำสุด-สูงสุด และเลือกรายได้ที่นำมาคิดได้เองในแต่ละงวด
พร้อมใบนำส่งเงินสมทบ สลิป ภ.ง.ด.1 และ 50 ทวิ จากข้อมูลชุดเดียวกัน
เครื่องสแกนนิ้ว-ใบหน้าพร้อมโปรแกรมเงินเดือน ไม่มีค่ารายเดือน ข้อมูลเก็บในเครื่องของบริษัท
⚖️ ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: บทความนี้เรียบเรียงจากพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 (ฉบับแก้ไขล่าสุด) มาตรา 47, 47 ทวิ, 49, 50, 51, 97, 101 และ 102 และอ้างอิงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5211/2546 เพื่อให้ความรู้ทั่วไปแก่เจ้าของกิจการและ HR โดยบริษัท อินโนเวชั่น สแกน จำกัด ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะกรณี อัตราและเพดานเงินสมทบอาจเปลี่ยนตามกฎกระทรวง หากมีข้อพิพาท ควรติดต่อสำนักงานประกันสังคมในพื้นที่ (สายด่วน 1506) หรือปรึกษาทนายความครับ