🗓️ ให้พนักงานลาพักกรณีพิเศษทั้งเดือนแบบไม่รับเงินเดือน ประกันสังคมเดือนนั้นต้องจ่ายไหม?
คำถามนี้มาจากกลุ่ม HR จริงครับ ผู้บริหารตกลงกับพนักงานคนหนึ่งให้ ลาพักกรณีพิเศษทั้งเดือน โดยไม่ได้รับเงินเดือนในเดือนนั้น HR จึงสงสัยว่าเดือนนั้นต้องหักและนำส่งประกันสังคมหรือไม่ และต้องแจ้งสำนักงานประกันสังคมด้วยแบบฟอร์มไหน ขั้นตอนใด บทความนี้ตอบจากพระราชบัญญัติประกันสังคม คำชี้แจงในแบบ สปส.1-10 และแนวคำพิพากษาศาลฎีกาครับ
📌 คำตอบสั้น ๆ: ถ้าทั้งเดือน ไม่มีค่าจ้างจ่ายให้พนักงานเลย เดือนนั้นมี เงินสมทบเป็น 0 บาททั้งฝ่ายลูกจ้างและนายจ้าง เพราะเงินสมทบคิดจากค่าจ้างที่จ่ายจริง แต่บริษัท ยังต้องใส่ชื่อพนักงานคนนั้นในแบบ สปส.1-10 ของเดือนนั้น โดยกรอกค่าจ้าง 0 และเงินสมทบ 0 แล้วยื่นภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป ไม่ต้องยื่นแบบอื่นแยก และ ห้ามแจ้งออกด้วย สปส.6-09 เพราะพนักงานยังไม่พ้นสภาพลูกจ้างครับ
⚖️ กรณีศึกษา: ศาลฎีกาผูก “เงินสมทบ” ไว้กับ “การจ่ายค่าจ้าง”
ยังไม่พบคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยเรื่องลาไม่รับค่าจ้างทั้งเดือนโดยตรง แต่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5211/2546 อธิบายหลักที่ใช้ตอบคำถามนี้ได้ชัด คือเงินสมทบเกิดขึ้นเมื่อมีการจ่ายค่าจ้าง และเดือนที่นับเป็นสิทธิของผู้ประกันตนก็คือเดือนที่มีการหักเงินสมทบจริงครับ
ลูกจ้างรายเดือนมีกำหนดรับเงินทุกวันที่ 25 ถ้าตรงวันหยุดให้จ่ายก่อน เดือนนั้นวันที่ 24–25 เป็นวันหยุด นายจ้างจึงจ่ายค่าจ้างและ หักเงินสมทบในวันที่ 23 ลูกจ้างคลอดบุตรวันที่ 26 แต่สำนักงานประกันสังคมไม่จ่ายประโยชน์ทดแทน โดยถือว่าเงินสมทบยังไม่ครบตามเงื่อนไข
มาตรา 47 กำหนดว่า ทุกครั้งที่จ่ายค่าจ้าง นายจ้างต้องหักเงินสมทบ และให้ถือว่าผู้ประกันตนจ่ายเงินสมทบแล้วตั้งแต่วันที่หัก การจ่ายตามข้อตกลงก่อนวันหยุดไม่ใช่การจ่ายล่วงหน้า เดือนนั้นจึงนับเป็นเดือนที่จ่ายเงินสมทบแล้ว
ลูกจ้างจ่ายเงินสมทบครบตามเงื่อนไขในขณะนั้น จึงมีสิทธิได้ประโยชน์ทดแทนกรณีคลอดบุตร ศาลฎีกาพิพากษายืนตามศาลแรงงานกลาง
นำมาใช้กับกรณีนี้: เมื่อหน้าที่หักเงินสมทบเกิดขึ้น “ทุกครั้งที่จ่ายค่าจ้าง” เดือนที่พนักงานลาโดยไม่ได้รับค่าจ้างเลยจึงไม่มีอะไรให้หัก เงินสมทบเดือนนั้นเป็น 0 ในทางกลับกัน เดือนนั้นก็ ไม่ถูกนับเป็นเดือนที่จ่ายเงินสมทบ ซึ่งอาจมีผลต่อการนับสิทธิประโยชน์บางกรณีของพนักงาน (ดูหัวข้อถัดไป) ส่วนเงื่อนไขกรณีคลอดบุตรในคดีนี้ใช้กฎหมายในขณะนั้น ปัจจุบันกำหนดเป็นจ่ายเงินสมทบไม่น้อยกว่า 5 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนคลอดครับ
📖 สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนทำเงินเดือนเดือนนั้น
- เงินสมทบคิดจากค่าจ้างที่จ่ายจริง ไม่ใช่เงินเดือนตามสัญญา (ม.46 และ ม.47 พ.ร.บ.ประกันสังคม) อัตราฝ่ายละ 5% ฐานค่าจ้างตั้งแต่ 1,650 บาท สูงสุด 17,500 บาท (ช่วงปี 2569–2571) เงินสมทบสูงสุดจึงเป็นฝ่ายละ 875 บาท
- ไม่มีค่าจ้างเลยทั้งเดือน = เงินสมทบ 0 ทั้งส่วนที่หักจากลูกจ้างและส่วนที่นายจ้างสมทบ
- เช็กให้แน่ว่าไม่มีเงินก้อนอื่นที่เป็นค่าจ้าง เช่น ค่าจ้างค้างจ่าย ค่าคอมมิชชั่น ค่าตำแหน่ง ถ้าเดือนนั้นจ่ายเงินที่เป็นค่าจ้างก้อนใดก็ตาม ต้องคิดเงินสมทบจากยอดนั้น และถ้าต่ำกว่า 1,650 บาท ให้คิดจากฐาน 1,650 บาท (คำชี้แจงแบบ สปส.1-10)
- คนที่ไม่มีค่าจ้างยังต้องอยู่ในรายชื่อ คำชี้แจงท้ายแบบ สปส.1-10 ส่วนที่ 2 ระบุว่าผู้ประกันตนที่ไม่มีค่าจ้าง ให้กรอกข้อมูลในช่อง 1–5 ด้วย คือกรอกชื่อ เลขประจำตัว และลงค่าจ้าง/เงินสมทบเป็น 0
- พนักงานยังเป็นลูกจ้างและยังเป็นผู้ประกันตน ความเป็นผู้ประกันตนสิ้นสุดเมื่อสิ้นสภาพการเป็นลูกจ้าง (ม.38) การลาโดยตกลงกันไม่ได้ทำให้สัญญาจ้างสิ้นสุด จึงไม่ต้องและไม่ควรยื่น สปส.6-09
- เดือนที่เป็น 0 ไม่ถูกนับเป็นเดือนที่จ่ายสมทบ สิทธิบางกรณีนับจำนวนเดือนภายใน 15 เดือนก่อนเกิดเหตุ เช่น เจ็บป่วย 3 เดือน (ม.62) คลอดบุตร 5 เดือน (ม.65) ว่างงาน 6 เดือน (ม.78) และกรณีชราภาพนับจำนวนเดือนสะสม ถ้าพนักงานส่งต่อเนื่องมาก่อน การขาดเดือนเดียวมักยังไม่ทำให้เงื่อนไขส่วนใหญ่ไม่ครบ แต่ควรแจ้งให้พนักงานทราบล่วงหน้า
- “ลาไม่รับค่าจ้าง” ต้องมาจากความยินยอมจริง กฎหมายคุ้มครองแรงงานไม่มีบทบัญญัติเรื่องนี้โดยตรง จึงใช้ได้เมื่อพนักงานสมัครใจและกำหนดช่วงเวลาชัดเจน ถ้าบริษัทเป็นฝ่ายสั่งหยุดเพราะงานน้อยหรือมีเหตุจำเป็นทางธุรกิจ จะเข้ากรณีหยุดกิจการชั่วคราวตาม ม.75 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ซึ่งต้องจ่ายไม่น้อยกว่า 75% ของค่าจ้างวันทำงาน และแจ้งลูกจ้างกับพนักงานตรวจแรงงานเป็นหนังสือล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 3 วันทำการ
📌 ขั้นตอนแจ้งประกันสังคม เมื่อพนักงานลาไม่รับค่าจ้างทั้งเดือน
ทำบันทึกตกลงลาไม่รับค่าจ้าง ระบุวันเริ่มและวันสิ้นสุด พนักงานลงชื่อ
งวดเงินเดือนเดือนนั้น ค่าจ้าง 0 ไม่หักประกันสังคม
✅ ยื่น สปส.1-10 ใส่ชื่อพนักงาน ค่าจ้าง 0 เงินสมทบ 0 ภายในวันที่ 15
✅ กลับมาทำงาน คิดเงินสมทบจากค่าจ้างจริงตามปกติ ไม่ต้องแจ้งเพิ่ม
ตัวอย่างคำนวณ (สมมติเงินเดือน 20,000 บาท ใช้ฐานค่าจ้างปี 2569)
↔ เลื่อนดูตารางได้
| เดือน | ค่าจ้างที่จ่ายจริง | เงินสมทบลูกจ้าง | เงินสมทบนายจ้าง |
|---|---|---|---|
| ทำงานเต็มเดือน (คิดจากฐานสูงสุด 17,500) | 20,000 บาท | 875 บาท | 875 บาท |
| ✅ ลาไม่รับค่าจ้างทั้งเดือน ไม่มีเงินอื่น | 0 บาท | 0 บาท | 0 บาท |
| ลาทั้งเดือน แต่จ่ายค่าคอมค้าง 1,000 บาท (คิดจากฐาน 1,650) | 1,000 บาท | 83 บาท | 83 บาท |
| กลับมาทำงานกลางเดือน ได้ค่าจ้างจริง 10,000 บาท | 10,000 บาท | 500 บาท | 500 บาท |
| ❌ หักสมทบจากเงินเดือนเต็ม ทั้งที่เดือนนั้นไม่ได้จ่ายค่าจ้าง | 0 บาท | หักไม่ได้ | ส่งเกินโดยไม่จำเป็น |
หมายเหตุ: 1,650 × 5% = 82.50 บาท ปัดเศษ 50 สตางค์ขึ้นเป็น 83 บาท ตามคำชี้แจงในแบบ สปส.1-10 ครับ
✅ HR และนายจ้างควรทำอย่างไร
- ให้พนักงานเป็นผู้ยื่นคำขอหรือลงชื่อยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุวันเริ่ม วันสิ้นสุด ว่าไม่ได้รับค่าจ้างในช่วงนั้น และยังมีสถานะเป็นพนักงาน
- เขียนผลต่อประกันสังคมไว้ในบันทึกเดียวกัน ว่าเดือนนั้นไม่มีเงินสมทบ และเดือนนั้นจะไม่ถูกนับเป็นเดือนที่จ่ายสมทบ ถ้าพนักงานตั้งครรภ์หรือกำลังจะใช้สิทธิใด ให้เขาเช็กเงื่อนไขกับสำนักงานประกันสังคม (สายด่วน 1506) ก่อนตัดสินใจ
- บันทึกในระบบลงเวลาเป็น “ลาไม่รับค่าจ้าง” ไม่ใช่ “ขาดงาน” เพื่อไม่ให้ประวัติพนักงานเสีย และไม่ให้เกิดประเด็นทางวินัยภายหลัง
- ยื่น สปส.1-10 ตามปกติทุกเดือน ใส่ชื่อพนักงานคนนี้ด้วย ลงค่าจ้าง 0 เงินสมทบ 0 ไม่ต้องตัดชื่อออกจากรายการ
- ไม่ยื่น สปส.6-09 เพราะใช้เฉพาะกรณีพ้นสภาพลูกจ้าง ถ้ายื่นผิด ความเป็นผู้ประกันตนจะถูกบันทึกว่าสิ้นสุด และต้องแจ้งขึ้นทะเบียนใหม่เมื่อกลับมา
- เดือนที่กลับมาทำงาน คิดเงินสมทบจากค่าจ้างที่จ่ายจริงของเดือนนั้น ไม่ต้องยื่นแบบแจ้งกลับเข้าทำงาน
- ถ้าเป็นการสั่งของบริษัท ไม่ใช่ความสมัครใจของพนักงาน อย่าใช้คำว่า “ลาไม่รับค่าจ้าง” ให้พิจารณาการหยุดกิจการชั่วคราวตาม ม.75 แทน
❌ ทำพลาดบ่อย
- ตัดชื่อพนักงานออกจาก สปส.1-10 เดือนนั้นไปเลย
- ยื่น สปส.6-09 แจ้งออก แล้วค่อยขึ้นทะเบียนใหม่
- ตกลงกันปากเปล่า ไม่ระบุวันสิ้นสุด
- บริษัทสั่งหยุดเองแต่เรียกว่าลาไม่รับค่าจ้าง
✅ ทำถูก
- ใส่ชื่อใน สปส.1-10 ลงค่าจ้าง 0 เงินสมทบ 0
- คงสถานะผู้ประกันตนไว้ตลอดช่วงลา
- มีบันทึกยินยอม ระบุช่วงเวลาและผลต่อประกันสังคม
- ถ้าเป็นเหตุของบริษัท ใช้ ม.75 และจ่ายไม่น้อยกว่า 75%
💡 ข้อคิดสำหรับองค์กร: ลาไม่รับค่าจ้างเป็นทางออกที่ดีเมื่อพนักงานมีเหตุจำเป็นจริงและอยากรักษางานไว้ จุดที่มักพลาดไม่ใช่ตัวเลขเงินสมทบ แต่เป็นเอกสาร คือไม่มีบันทึกยินยอม ไม่ระบุวันกลับ และไปยื่นแบบแจ้งออก เอกสารครบตั้งแต่ต้นจะปกป้องทั้งบริษัทและสิทธิของพนักงานครับ
❓ คำถามที่พบบ่อย
พนักงานลาไม่รับค่าจ้างทั้งเดือน บริษัทต้องส่งเงินสมทบประกันสังคมไหม?
ไม่ต้องครับ ถ้าเดือนนั้นไม่มีค่าจ้างหรือเงินที่เป็นค่าจ้างจ่ายให้พนักงานเลย เงินสมทบทั้งส่วนลูกจ้างและนายจ้างเป็น 0 เพราะมาตรา 47 พ.ร.บ.ประกันสังคม ให้หักเงินสมทบทุกครั้งที่จ่ายค่าจ้าง แต่ยังต้องใส่ชื่อพนักงานในแบบ สปส.1-10 ของเดือนนั้น โดยลงค่าจ้างและเงินสมทบเป็น 0
ลาไม่รับค่าจ้างต้องแจ้งออกจากประกันสังคมด้วยแบบ สปส.6-09 หรือไม่?
ไม่ต้องครับ แบบ สปส.6-09 ใช้เมื่อลูกจ้างพ้นสภาพการเป็นลูกจ้าง เช่น ลาออกหรือถูกเลิกจ้าง การลาโดยตกลงกันไม่ได้ทำให้สัญญาจ้างสิ้นสุด พนักงานยังเป็นผู้ประกันตนตามเดิม การแจ้งผ่าน สปส.1-10 ประจำเดือนจึงเพียงพอ
เดือนที่ไม่ได้ส่งเงินสมทบ กระทบสิทธิประกันสังคมของพนักงานอย่างไร?
เดือนนั้นจะไม่ถูกนับเป็นเดือนที่จ่ายเงินสมทบ สิทธิที่นับจำนวนเดือนภายใน 15 เดือนก่อนเกิดเหตุ เช่น เจ็บป่วย 3 เดือน คลอดบุตร 5 เดือน ว่างงาน 6 เดือน และจำนวนเดือนสะสมกรณีชราภาพ อาจได้รับผล ถ้าพนักงานส่งต่อเนื่องมาก่อน การขาดหนึ่งเดือนมักยังไม่ทำให้เงื่อนไขส่วนใหญ่ไม่ครบ ในฝั่ง HR ถ้าบันทึกวันลาไม่รับค่าจ้างแยกประเภทไว้ในระบบอย่าง โปรแกรมเงินเดือน Digitalscan Payroll ยอดค่าจ้างและเงินสมทบของเดือนนั้นจะออกมาตามค่าจ้างที่จ่ายจริง ช่วยให้ตรวจก่อนยื่นแบบได้ง่ายขึ้นครับ
ดึงข้อมูลจากเครื่องสแกน สรุปวันทำงานและวันลารายวัน-รายเดือน
คำนวณเงินสมทบตามค่าจ้างที่ตั้งไว้ในงวด และออกเอกสาร สปส.1-10
เครื่องสแกนพร้อมโปรแกรมเงินเดือน ไม่มีค่ารายเดือน
⚖️ ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: บทความนี้เรียบเรียงจากพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 (ฉบับแก้ไขล่าสุด) มาตรา 38, 46, 47, 62, 65 และ 78 คำชี้แจงแบบ สปส.1-10 ฐานค่าจ้างสำหรับคำนวณเงินสมทบที่ใช้ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 75 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5211/2546 เพื่อให้ความรู้ทั่วไปแก่เจ้าของกิจการและ HR โดยบริษัท อินโนเวชั่น สแกน จำกัด ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะกรณี หากมีข้อสงสัยเรื่องสิทธิของผู้ประกันตนรายบุคคล ควรสอบถามสำนักงานประกันสังคมในพื้นที่ (สายด่วน 1506) ครับ