🕯️ ลาไปงานศพญาติ แนบใบมรณบัตรแล้ว หัวหน้ารับทราบ แต่ผู้จัดการไม่เซ็น HR ตีขาดงาน ทำได้ไหม?
กระทู้แบบนี้เจอบ่อยในกลุ่มพนักงานโรงงานและบริษัท ลูกจ้างรายหนึ่งเล่าว่า ลาไปงานเผาศพคุณตา แนบใบมรณบัตร แจ้งหัวหน้าแผนกก่อนหยุด หัวหน้ารับทราบแล้ว แต่ผู้จัดการไม่เซ็นใบลา พอกลับมา HR บันทึกเป็น “ขาดงาน” ไปถามทั้งสองฝ่ายก็ไม่มีใครตอบ แถมโดนตีขาดซ้ำ บทความนี้สรุปว่ากฎหมายมองเรื่องนี้อย่างไร และทั้งลูกจ้างกับ HR ควรเคลียร์กันแบบไหนให้จบครับ
📌 คำตอบสั้น ๆ: การไปงานศพญาติใกล้ชิดเป็น “กิจธุระอันจำเป็น” ที่ลูกจ้างมีสิทธิลาได้ตาม มาตรา 34 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ปีละไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน และได้ค่าจ้างตามมาตรา 57/1 ถ้าลูกจ้างแจ้งล่วงหน้า มีหลักฐาน และหัวหน้ารับทราบแล้ว การหยุดงานนั้นถือว่ามีเหตุอันสมควร ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าการลาด้วยวาจาต่อหัวหน้าตามที่ปฏิบัติกันมา ไม่ใช่การละทิ้งหน้าที่ ลูกจ้างควรทำหนังสือขอให้ HR แก้บันทึกเป็นลากิจ ถ้าไม่ได้ผลจึงยื่นเรื่องต่อพนักงานตรวจแรงงานครับ
⚖️ กรณีศึกษา: ศาลฎีกาดูที่ “เหตุอันสมควร” ไม่ใช่แค่ลายเซ็นในใบลา
ยังไม่พบคำพิพากษาศาลฎีกาที่ข้อเท็จจริงตรงกับเรื่องงานศพแบบนี้ทุกจุด แต่มีสองคดีที่ศาลวางหลักไว้ใกล้เคียงมาก คดีแรกคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2214/2542 ครับ
ลูกจ้างไม่มาทำงาน 3 วันติดต่อกันโดยไม่ได้ยื่นใบลาตามระเบียบที่บริษัทกำหนด จึงเป็นการละทิ้งหน้าที่
แม้ข้อบังคับจะกำหนดให้ยื่นใบลา แต่ในทางปฏิบัติ ลูกจ้างเพียง ขอลาด้วยวาจาต่อหัวหน้า และหาคนมาทำแทนก็ใช้ได้ แสดงว่านายจ้างไม่ได้ถือระเบียบเคร่งครัด
การหยุดงาน 3 วันนั้น ถือไม่ได้ว่าเป็นการละทิ้งหน้าที่โดยไม่มีเหตุอันสมควร
อีกคดีคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3651/2529 ลูกจ้างขาดงานเพราะต้องเฝ้ามารดาที่ป่วยอยู่โรงพยาบาลต่างจังหวัด และส่งโทรเลขให้เพื่อนร่วมงานช่วยลาต่อแทน ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นสิ่งที่ดีที่สุดที่ลูกจ้างทำได้ในสถานการณ์นั้น การขาดงานจึง มีเหตุอันสมควร และยกคำร้องที่นายจ้างขอเลิกจ้างครับ
มีกิจธุระจำเป็นจริง (งานศพญาติ)
แจ้งผู้บังคับบัญชาก่อนหยุด
มีหลักฐาน เช่น ใบมรณบัตร
✅ ศาลมักถือว่ามีเหตุอันสมควร
📖 สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนเคลียร์เรื่องนี้
- ลากิจเป็นสิทธิตามกฎหมาย ไม่ใช่สวัสดิการ มาตรา 34 ให้ลูกจ้างลาเพื่อกิจธุระอันจำเป็นได้ตามข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ปีละไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน และมาตรา 57/1 ให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างวันลากิจไม่เกิน 3 วันทำงานต่อปี
- นายจ้างวางขั้นตอนการลาได้ เช่น ต้องยื่นใบลา ต้องแจ้งล่วงหน้า ต้องแนบหลักฐาน แต่ขั้นตอนมีไว้ให้ตรวจสอบได้ ไม่ใช่ไว้ตัดสิทธิลาเมื่อเหตุจำเป็นนั้นมีอยู่จริง
- “ขาดงาน” กับ “ละทิ้งหน้าที่” มีผลต่างกัน การเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 119(5) ต้องเป็นการละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร ถ้ามีเหตุอันสมควร นายจ้างจะอ้างข้อนี้ไม่ได้
- ศาลดูว่าเหตุนั้นจำเป็นและเร่งด่วนจริงไหม ถ้าลูกจ้างหยุดไปทำธุระที่รอได้ หรือไม่บอกใครเลย ผลอาจออกมาตรงข้าม หลักฐานอย่างใบมรณบัตรและการแจ้งหัวหน้าก่อนหยุดจึงสำคัญมาก
- ผลของการตีขาดงาน คือวันนั้นอาจไม่ได้ค่าจ้าง ถูกตัดเบี้ยขยัน หรือถูกนำไปออกหนังสือเตือน ถ้าความจริงเป็นการลากิจที่ชอบด้วยกฎหมาย ลูกจ้างมีสิทธิเรียกค่าจ้างวันนั้นคืนได้
- ช่องทางร้องเรียน ลูกจ้างยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน (สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด) ได้ตามมาตรา 123 หรือฟ้องศาลแรงงานโดยไม่มีค่าธรรมเนียมศาล
✅ ถ้าเจอปัญหานี้ ลูกจ้างและ HR ควรทำอย่างไร
ฝั่งลูกจ้าง ควรเคลียร์เป็นลายลักษณ์อักษร ไม่ใช่ถามปากเปล่าซ้ำ ๆ ครับ
- ทำ หนังสือถึง HR (อีเมลหรือจดหมายมีสำเนา) ขอให้แก้บันทึกวันดังกล่าวจาก “ขาดงาน” เป็น “ลากิจ” ระบุวันที่ เหตุผล และชื่อหัวหน้าที่รับทราบ
- แนบ สำเนาใบมรณบัตร และหลักฐานการแจ้งหัวหน้า เช่น ข้อความ LINE ภาพหน้าจอ หรือใบลาที่หัวหน้าเซ็นรับ
- ขอให้ HR ตอบกลับเป็นลายลักษณ์อักษรภายในเวลาที่กำหนด ว่าแก้ได้หรือไม่ และถ้าไม่ได้ เพราะเหตุใด
- ถ้าบริษัทมี คณะกรรมการสวัสดิการหรือสหภาพแรงงาน ขอให้ช่วยประสานได้
- ถ้ายังเงียบหรือถูกหักเงิน โทร สายด่วน 1546 หรือยื่นคำร้องที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด
ฝั่ง HR และนายจ้าง ควรตรวจก่อนบันทึกขาดงานทุกครั้งครับ
- ถามหัวหน้าแผนกก่อนว่า ลูกจ้างแจ้งลาไว้หรือไม่ ถ้าหัวหน้ารับทราบแล้ว อย่าบันทึกขาดงานเพียงเพราะผู้จัดการยังไม่เซ็น
- เขียนข้อบังคับให้ชัดว่า ใครเป็นผู้อนุมัติ และกรณีฉุกเฉินเช่นงานศพ แจ้งด้วยวิธีใด ยื่นใบลาย้อนหลังได้ภายในกี่วัน
- ถ้าผู้จัดการไม่อนุมัติ ให้ แจ้งเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษร และแจ้งลูกจ้างทันที ไม่ใช่ปล่อยให้รู้ตอนเห็นบันทึกขาดงาน
- ตอบคำถามลูกจ้างเรื่องสถานะการลา ภายในเวลาที่กำหนด ความเงียบทำให้เรื่องเล็กกลายเป็นข้อพิพาทและเรื่องร้องเรียน
- เก็บบันทึกเวลาเข้าออกและประวัติการลาไว้ในระบบเดียว จะตรวจย้อนหลังได้ทันทีว่าลูกจ้างใช้ลากิจไปแล้วกี่วัน
❌ ทำพลาดบ่อย
- HR ตีขาดงานจากใบลาที่ยังไม่มีลายเซ็นผู้จัดการ โดยไม่ถามหัวหน้าแผนก
- ผู้จัดการเงียบ ไม่อนุมัติและไม่บอกเหตุผล
- ลูกจ้างถามด้วยปากเปล่า ไม่มีหลักฐานว่าเคยร้องขอ
✅ ทำถูก
- ตรวจเหตุจำเป็นและหลักฐานก่อนบันทึกสถานะ
- ข้อบังคับมีขั้นตอนลาฉุกเฉินและลาย้อนหลังชัดเจน
- ลูกจ้างยื่นหนังสือพร้อมใบมรณบัตรและหลักฐานการแจ้ง
💡 ข้อคิดสำหรับองค์กร: เรื่องงานศพบุพการีหรือญาติผู้ใหญ่เป็นเรื่องที่พนักงานคนอื่นจับตาดูว่าบริษัทจะปฏิบัติอย่างไร การตีขาดงานทั้งที่หัวหน้ารับทราบและมีใบมรณบัตร นอกจากเสี่ยงเรื่องค่าจ้างค้างจ่ายและหนังสือเตือนที่อาจใช้ไม่ได้แล้ว ยังกระทบความเชื่อใจทั้งแผนก สิ่งที่ช่วยได้มากคือ กำหนดขั้นตอนลาฉุกเฉินให้ชัด และให้ HR ตรวจกับหัวหน้างานก่อนบันทึกขาดงานทุกครั้ง ครับ
❓ คำถามที่พบบ่อย
ผู้จัดการไม่เซ็นใบลาไปงานศพ ลูกจ้างหยุดงานไปแล้ว ถือว่าละทิ้งหน้าที่ไหม?
โดยหลักไม่ถือว่าละทิ้งหน้าที่โดยไม่มีเหตุอันสมควร ถ้างานศพเป็นของญาติใกล้ชิด ลูกจ้างแจ้งผู้บังคับบัญชาก่อนหยุด และมีหลักฐานอย่างใบมรณบัตร คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2214/2542 วินิจฉัยว่าการลาด้วยวาจาต่อหัวหน้าตามที่ปฏิบัติกันมาไม่ใช่การละทิ้งหน้าที่ แม้ข้อบังคับจะกำหนดให้ยื่นใบลาก็ตาม ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3651/2529 ถือว่าการขาดงานไปเฝ้ามารดาป่วยโดยฝากเพื่อนลาต่อแทนมีเหตุอันสมควรครับ
นายจ้างไม่อนุมัติลากิจไปงานศพได้ไหม?
ไม่อนุมัติได้ แต่ผลจะต่างกันตามข้อเท็จจริงครับ ถ้าเป็นงานศพของญาติใกล้ชิดจริง ลูกจ้างแจ้งก่อนหยุดและยังไม่เกินสิทธิลากิจตามมาตรา 34 การไม่อนุมัติไม่ได้ทำให้การหยุดงานนั้นกลายเป็นการละทิ้งหน้าที่โดยไม่มีเหตุอันสมควร นายจ้างจึงจะนำไปออกหนังสือเตือน หรือเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยด้วยเหตุนี้ได้ยาก ถ้าลูกจ้างใช้วันลากิจครบแล้ว การลาเพิ่มต้องได้รับความยินยอมจากนายจ้าง และถ้าธุระนั้นรอได้หรือไม่เร่งด่วน นายจ้างไม่อนุมัติได้ชัดเจน ญาติแค่ไหนที่ลาได้ เช่น ปู่ ย่า ตา ยาย ให้ดูข้อบังคับของบริษัทประกอบด้วยครับ
HR จะตรวจสอบได้อย่างไรว่าลูกจ้างลาไปแล้วกี่วัน ก่อนตัดสินว่าขาดงาน?
วิธีที่ตรวจได้เร็วที่สุดคือเก็บเวลาเข้าออกงานและประวัติการลาทุกประเภทไว้ในระบบเดียว แล้วดูยอดลากิจคงเหลือของลูกจ้างคนนั้นก่อนบันทึกสถานะ โปรแกรมอย่าง โปรแกรมเงินเดือน Digitalscan Payroll ดึงเวลาจากเครื่องสแกนมาแสดงคู่กับวันลาที่ HR บันทึก ช่วยให้เห็นว่าวันไหนเป็นลา วันไหนเป็นขาดงาน แต่ HR ยังต้องตั้งกติกาการลาและบันทึกใบลาให้ถูกต้องเองครับ
ลูกจ้างลงเวลาด้วยตัวเอง มีหลักฐานวันมาทำงานจริง
HR บันทึกประเภทการลา ดูยอดคงเหลือ แล้วคำนวณค่าจ้างจากข้อมูลชุดเดียว
เครื่องสแกนพร้อมโปรแกรมเงินเดือน ไม่มีค่ารายเดือน ข้อมูลเก็บในคอมพิวเตอร์ของกิจการ
⚖️ ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: บทความนี้เรียบเรียงจากพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 34, 57/1, 119 และ 123 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2214/2542 และ 3651/2529 เพื่อให้ความรู้ทั่วไปแก่เจ้าของกิจการ HR และลูกจ้าง โดยบริษัท อินโนเวชั่น สแกน จำกัด ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะกรณี ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อบังคับของบริษัทและข้อเท็จจริง สอบถามเพิ่มเติมได้ที่สายด่วนกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1546 ครับ