🏭 ประกาศใหม่ 2569: ห้ามขายและห้ามดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่โรงงาน
ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ประกอบกิจการโรงงาน พ.ศ. 2569 เมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม 2569 ฉบับนี้มาแทนประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีปี 2555 ที่ใช้กันมากว่า 13 ปี คำถามที่เจ้าของโรงงานและ HR ถามกันมากคือ งานเลี้ยงปีใหม่ในโรงงานยังทำได้ไหม ร้านค้าในโรงงานขายเบียร์ได้หรือเปล่า และถ้าพนักงานแอบดื่มจะลงโทษอย่างไร บทความนี้สรุปให้ครบครับ
📌 คำตอบสั้น ๆ: ตั้งแต่ 12 พฤษภาคม 2569 ห้ามทุกคนขายหรือดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ประกอบกิจการโรงงานตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน ไม่ว่าจะเป็นพนักงาน ผู้บริหาร หรือแขก ข้อยกเว้นมีเฉพาะโรงงานผลิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ใน 2 กรณี คือการขายตามปกติทางการค้าของโรงงาน และการชิมที่เป็นขั้นตอนการผลิตหรือควบคุมมาตรฐาน ผู้ฝ่าฝืนมีโทษตาม พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ส่วนเรื่องวินัยพนักงาน ขึ้นกับข้อบังคับการทำงานของแต่ละบริษัท
📜 สาระสำคัญของประกาศ ทีละข้อ
- ข้อ 1 วันบังคับใช้: ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา (ประกาศ 11 พ.ค. 2569 จึงมีผล 12 พ.ค. 2569)
- ข้อ 2 ยกเลิกฉบับเดิม: ยกเลิกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ประกอบกิจการโรงงาน พ.ศ. 2555 ลงวันที่ 23 กรกฎาคม 2555
- ข้อ 3 ข้อห้าม: ห้ามผู้ใดขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ประกอบกิจการโรงงานตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน
- ข้อ 4 ข้อยกเว้น: ไม่ใช้กับโรงงานผลิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ในกรณี (1) การขายที่เป็นปกติธุระทางการค้าของโรงงาน และ (2) การบริโภคที่เป็นขั้นตอนของการผลิตหรือการรักษามาตรฐานการผลิต
ประกาศนี้ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 16 (3) มาตรา 27 (8) และมาตรา 31 (7) แห่ง พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 ซึ่งแก้ไขโดย พ.ร.บ.ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 ที่เปลี่ยนผู้มีอำนาจออกประกาศจากนายกรัฐมนตรีมาเป็นคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ประกาศชุดนี้ออกพร้อมกันหลายฉบับ ครอบคลุมสถานที่อื่นด้วย เช่น สถานีขนส่ง ท่าเรือโดยสาร และหน่วยงานของรัฐ
📋 อะไรทำได้ อะไรทำไม่ได้ในโรงงาน
🚫 ทำไม่ได้ (โรงงานทั่วไป)
- จัดเลี้ยงปีใหม่หรือฉลองยอดขายที่มีเหล้าเบียร์ภายในพื้นที่โรงงาน
- ร้านค้า โรงอาหาร หรือร้านสวัสดิการในโรงงานขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
- พนักงานนั่งดื่มหลังเลิกงานในลานจอดรถหรือมุมพักภายในรั้วโรงงาน
- ผู้บริหารหรือแขกดื่มในห้องรับรองภายในพื้นที่โรงงาน
✅ ทำได้
- จัดงานเลี้ยงที่ร้านอาหารหรือโรงแรมนอกพื้นที่โรงงาน (ยังต้องดูเวลาห้ามขายตามกฎหมาย)
- โรงงานผลิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ขายสินค้าตามปกติทางการค้า
- ฝ่ายผลิตหรือฝ่ายควบคุมคุณภาพของโรงงานผลิตแอลกอฮอล์ชิมเพื่อตรวจมาตรฐาน
- จัดงานเลี้ยงในโรงงานแบบเครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์
ข้อสังเกตคือ ข้อยกเว้นแคบมาก แม้เป็นโรงงานผลิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เอง การที่พนักงานดื่มกันในงานเลี้ยงซึ่งไม่ใช่ขั้นตอนการผลิตหรือการควบคุมมาตรฐาน ก็ไม่เข้าข้อยกเว้นตามข้อ 4 (2)
⚖️ ฝ่าฝืนมีโทษอย่างไร
พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 กำหนดโทษผู้ที่ขายในสถานที่ห้ามขายตามมาตรา 27 (มาตรา 39) และผู้ที่ดื่มในสถานที่ห้ามบริโภคตามมาตรา 31 (มาตรา 42) ไว้ที่จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ โทษนี้เป็นของตัวผู้ขายและตัวผู้ดื่ม นอกจากความผิดทางกฎหมายแล้ว ยังเป็นเรื่องความปลอดภัยในการทำงานโดยตรง เพราะพื้นที่โรงงานมีเครื่องจักร รถโฟล์คลิฟต์ และงานที่ต้องใช้สติตลอดเวลา
👷 พนักงานดื่มในโรงงาน นายจ้างลงโทษได้แค่ไหน
ประกาศฉบับนี้เป็นกฎหมายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ไม่ได้กำหนดโทษทางวินัยไว้ การลงโทษพนักงานจึงต้องกลับไปดูข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานของบริษัท ประกอบกับมาตรา 119 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ศาลฎีกาเคยวางแนวไว้ชัดในเรื่องนี้
ลูกจ้างโรงงานผลิตกล่องกระดาษออกไปดื่มสุรานอกบริเวณโรงงานในเวลาทำงานช่วงกะดึก กลับมามึนเมาจนทำงานต่อไม่ได้ นายจ้างต้องปิดเครื่องพิมพ์ ส่งงานลูกค้าไม่ทันและต้องชดใช้ค่าเสียหาย นายจ้างจึงเลิกจ้างโดยอ้างว่าผิดร้ายแรง
แม้การกระทำทำให้นายจ้างเสียหาย แต่ข้อบังคับของนายจ้างไม่ได้กำหนดว่าความผิดลักษณะนี้มีโทษถึงปลดออกหรือไล่ออก จึงถือว่านายจ้างเองไม่ได้ถือเป็นความผิดร้ายแรง อย่างไรก็ดี การออกไปดื่มนอกโรงงานกลางเวลางานเป็นการละทิ้งการงาน ตาม ป.พ.พ. มาตรา 583
นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชย แต่ไม่ต้องจ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5860/2530)
ในอีกคดีหนึ่ง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3453/2549) ข้อบังคับของนายจ้างกำหนดไว้ชัดว่า การดื่มสุราหรือสิ่งมึนเมาในบริเวณบริษัทหรือระหว่างปฏิบัติหน้าที่เป็นความผิดวินัยร้ายแรง ศาลมองว่าข้อบังคับลักษณะนี้มีเจตนาเพื่อป้องกันอันตรายต่อพนักงานทุกคนและทรัพย์สินของนายจ้างไว้ล่วงหน้า ส่วนศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ (คดีที่ 74/2566) ก็วินิจฉัยว่า หัวหน้าแผนกซ่อมบำรุงที่ดื่มสุราและปล่อยให้ลูกน้องดื่มจนมึนเมาในพื้นที่ทำงานโดยไม่ตักเตือนและไม่รายงาน เป็นความผิดร้ายแรงตามข้อบังคับ นายจ้างเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย
💡 ข้อคิดจากคำพิพากษา: ศาลดูว่าข้อบังคับของบริษัทเขียนไว้อย่างไรเป็นหลัก ถ้าข้อบังคับไม่ได้ระบุว่าการดื่มในโรงงานเป็นความผิดร้ายแรง นายจ้างจะอ้างเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยได้ยาก ในทางกลับกัน ลูกจ้างก็ควรรู้ว่า เมื่อข้อบังคับเขียนไว้ชัดและงานเกี่ยวกับความปลอดภัย การดื่มเพียงครั้งเดียวอาจถึงขั้นถูกเลิกจ้างได้
✅ 5 สิ่งที่โรงงานควรทำหลังประกาศนี้
ทบทวนข้อบังคับ เพิ่มข้อห้ามขาย ห้ามนำเข้า ห้ามดื่มในพื้นที่โรงงาน และระดับโทษให้ชัด
แจ้งพนักงาน ติดประกาศ อบรม และให้ลงชื่อรับทราบ
ตรวจร้านค้าในโรงงาน เลิกขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกจุด
วางแผนงานเลี้ยง ย้ายไปจัดนอกพื้นที่ หรือจัดแบบไม่มีแอลกอฮอล์
เก็บหลักฐาน เมื่อมีเหตุ บันทึกเวลา พยาน และสอบข้อเท็จจริงก่อนลงโทษ
ข้อ 5 สำคัญมากเมื่อเกิดข้อพิพาท เพราะคดีส่วนใหญ่แพ้หรือชนะกันที่หลักฐาน เช่น ลูกจ้างอยู่ในพื้นที่โรงงานเวลาใด ออกไปนอกโรงงานกลางกะหรือไม่ และกลับเข้ามาเมื่อไร บันทึกเวลาเข้าออกที่ตรวจย้อนหลังได้จึงช่วยให้ทั้งนายจ้างและลูกจ้างยืนยันข้อเท็จจริงได้ตรงกัน
❓ คำถามที่พบบ่อย
จัดงานเลี้ยงปีใหม่ในโรงงานแล้วมีเบียร์ได้ไหม?
ไม่ได้ครับ ประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ฉบับปี 2569 ห้ามผู้ใดขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ประกอบกิจการโรงงาน งานเลี้ยงในพื้นที่โรงงานจึงต้องเป็นเครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์ ถ้าต้องการมีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ควรจัดที่ร้านอาหารหรือโรงแรมนอกพื้นที่โรงงาน
ประกาศห้ามดื่มในโรงงานมีผลตั้งแต่เมื่อไร?
ประกาศลงราชกิจจานุเบกษาวันที่ 11 พฤษภาคม 2569 และใช้บังคับตั้งแต่วันถัดไป คือวันที่ 12 พฤษภาคม 2569 โดยยกเลิกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับปี 2555
โรงงานผลิตเบียร์หรือสุราได้รับยกเว้นทั้งหมดหรือไม่?
ไม่ทั้งหมดครับ ยกเว้นเฉพาะ 2 กรณี คือการขายที่เป็นปกติธุระทางการค้าของโรงงาน และการบริโภคที่เป็นขั้นตอนของการผลิตหรือการรักษามาตรฐานการผลิต เช่น การชิมเพื่อตรวจคุณภาพ การดื่มสังสรรค์ของพนักงานในพื้นที่โรงงานไม่เข้าข้อยกเว้น
พนักงานดื่มเหล้าในโรงงาน เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยได้ไหม?
ขึ้นกับข้อบังคับการทำงานของบริษัท ถ้าข้อบังคับกำหนดชัดว่าการดื่มในบริเวณโรงงานหรือระหว่างทำงานเป็นความผิดร้ายแรง นายจ้างอาจเลิกจ้างได้โดยไม่จ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 119 (4) แต่ถ้าข้อบังคับไม่ได้กำหนดโทษไว้ถึงขั้นนั้น ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่านายจ้างยังต้องจ่ายค่าชดเชย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5860/2530)
โรงงานจะเก็บหลักฐานเวลาเข้าออกของพนักงานอย่างไรให้ตรวจสอบได้?
การลงเวลาด้วยเครื่องสแกนช่วยให้มีบันทึกเวลาเข้าออกที่ตรวจย้อนหลังได้ เช่น DST168W หรือ WP800 ที่ทำงานคู่กับ โปรแกรมเงินเดือน Digitalscan Payroll แต่การสอบข้อเท็จจริงและการลงโทษทางวินัย HR ยังต้องทำตามข้อบังคับของบริษัทเองครับ
พนักงานลงเวลาด้วยตัวเอง ลดปัญหาฝากตอกบัตร
HR เปิดดูเวลาเข้าออกย้อนหลังเมื่อต้องสอบข้อเท็จจริง
เครื่องสแกนพร้อมโปรแกรมเงินเดือน ไม่มีค่ารายเดือน ข้อมูลเก็บในคอมพิวเตอร์ของบริษัท
⚖️ ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: บทความนี้เรียบเรียงจากประกาศคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เรื่อง กำหนดสถานที่หรือบริเวณห้ามขายหรือบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในพื้นที่ประกอบกิจการโรงงาน พ.ศ. 2569 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 143 ตอนพิเศษ 115 ง วันที่ 11 พฤษภาคม 2569) พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2551 แก้ไขเพิ่มเติมโดย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 119 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 583 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5860/2530 และ 3453/2549 และคำพิพากษาศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษที่ 74/2566 เพื่อให้ความรู้ทั่วไปแก่เจ้าของกิจการ HR และลูกจ้าง โดยบริษัท อินโนเวชั่น สแกน จำกัด ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะกรณี ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อบังคับของบริษัทและข้อเท็จจริง สอบถามเพิ่มเติมได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 หรือสายด่วนกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1546 ครับ