🛂 รับแรงงานต่างด้าวย้ายมาจากนายจ้างเดิม ต้องวางเงินหลักประกัน 1,000 บาทไหม?
ช่วงนี้แบบฟอร์ม “แบบนำส่งเงินหลักประกันการนำคนต่างด้าวมาทำงานตาม MOU ของนายจ้างรายใหม่ กรณีเปลี่ยนนายจ้าง” ถูกส่งต่อกันในกลุ่ม HR พร้อมคำถามว่า ใครต้องวาง ใครไม่ต้องวาง ถ้าแรงงานเข้ามาผ่านบริษัทนำเข้า (บนจ.) แล้วนายจ้างต้องวางซ้ำอีกไหม และเงินก้อนนี้เอาคืนได้หรือเปล่า บทความนี้สรุปจากตัวบทพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าวฉบับปัจจุบัน ให้ทั้งเจ้าของกิจการและ HR ใช้ตรวจสอบได้ครับ
📌 คำตอบสั้น ๆ: เงินหลักประกันคือเงินที่ นายจ้างวางไว้กับกรมการจัดหางาน เพื่อประกันว่าจะทำตามกฎหมาย โดยเฉพาะหน้าที่ส่งแรงงานกลับประเทศ อัตราคือ 1,000 บาทต่อคนต่างด้าว 1 คน (ถ้าจ้างตั้งแต่ 100 คนขึ้นไป วางเหมา 100,000 บาท) นายจ้างที่รับแรงงานผ่าน บนจ. ตั้งแต่แรก ไม่ต้องวาง เพราะ บนจ. วางหลักประกันไว้กับกรมแล้ว แต่เมื่อแรงงานเปลี่ยนนายจ้าง นายจ้างรายใหม่ต้องวางภายใน 15 วันนับแต่วันที่จ้าง (มาตรา 52) และ ห้ามหักเงินก้อนนี้จากค่าจ้างแรงงาน ครับ
🧾 ใครต้องวาง ใครไม่ต้องวาง
เรื่องนี้สับสนเพราะ “หลักประกัน” มีสองชั้น ชั้นแรกเป็นของ บริษัทผู้รับอนุญาตให้นำคนต่างด้าวมาทำงาน (บนจ.) ซึ่งต้องวางไว้กับอธิบดีไม่น้อยกว่า 5 ล้านบาท (มาตรา 28) ชั้นที่สองเป็นของ นายจ้างที่นำแรงงานเข้ามาเอง (มาตรา 46) หรือ นายจ้างรายใหม่ ที่รับแรงงานซึ่งเปลี่ยนนายจ้าง (มาตรา 52) ตารางนี้สรุปให้เห็นในภาพเดียวครับ
↔ เลื่อนดูตารางได้
| สถานการณ์ | นายจ้างต้องวางไหม | ฐานกฎหมาย |
|---|---|---|
| รับแรงงาน MOU ผ่าน บนจ. และแรงงานยังทำงานกับนายจ้างรายนี้ | ❌ ไม่ต้อง บนจ. วางไว้แล้ว | มาตรา 28 |
| นายจ้างยื่นนำเข้าแรงงาน MOU เองโดยไม่ผ่าน บนจ. | ✅ ต้องวาง ตามกฎกระทรวง | มาตรา 46 |
| รับแรงงานที่ย้ายมาจากนายจ้างเดิม (กรณีเปลี่ยนนายจ้าง) | ✅ นายจ้างรายใหม่ต้องวาง ภายใน 15 วันนับแต่วันที่จ้าง | มาตรา 52 |
| จ้างตั้งแต่ 100 คนขึ้นไป | ✅ วางเหมา 100,000 บาท แทนรายหัว | กฎกระทรวงว่าด้วยหลักประกัน |
สำหรับกรณีเปลี่ยนนายจ้าง แบบฟอร์มที่สำนักงานจัดหางานใช้อยู่ระบุกลุ่มที่ต้องวางไว้ 3 กลุ่ม คือ แรงงานกัมพูชาและเมียนมากลุ่มผ่อนผันตามมติคณะรัฐมนตรีปี 2568 ที่ได้รับอนุญาตทำงานถึง 13 ก.พ. 2570 และ แรงงาน MOU ในช่วง 2 ปีแรก ครับ
⚖️ กรณีศึกษา: “เงินประกัน” ที่นายจ้างเรียกจากลูกจ้าง ศาลฎีกาดูอะไร
ยังไม่พบคำพิพากษาศาลฎีกาที่ตัดสินเรื่องหลักประกัน 1,000 บาทตามพระราชกำหนดนี้โดยตรง แต่มีคำถามต่อเนื่องที่เจอบ่อยมาก คือ “นายจ้างเก็บเงินประกันจากตัวแรงงานมาชดเชยได้ไหม” ซึ่งศาลฎีกาเคยวางหลักเรื่องเงินประกันการทำงานไว้ใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3034/2545 ครับ
ลูกจ้างเป็นผู้จัดการสถานีบริการน้ำมัน มีหน้าที่ควบคุมทรัพย์สินในร้านสะดวกซื้อของนายจ้าง นายจ้างหักค่าจ้างไว้ ร้อยละ 10 ต่อครั้งเป็นเงินประกันความเสียหาย พนักงานตรวจแรงงานเห็นว่าเป็นการหักค่าจ้างโดยฝ่าฝืนมาตรา 76 และสั่งให้จ่ายคืน นายจ้างจึงฟ้องขอเพิกถอนคำสั่ง
งานที่ลูกจ้างต้องควบคุมเงินหรือทรัพย์สินของนายจ้าง เป็นงานที่เรียกเงินประกันได้ โดยเพดานคือ ไม่เกิน 60 เท่าของค่าจ้างรายวันเฉลี่ย ลูกจ้างรายนี้ได้ค่าจ้างเฉลี่ยวันละ 233.33 บาท เพดานจึงเท่ากับ 13,999.80 บาท ยอดที่หักไว้ 9,415 บาทไม่เกินเพดาน จึงเป็นเงินประกันที่นายจ้างเรียกเก็บโดยชอบ
สิทธิเรียกเงินประกันจากลูกจ้างขึ้นกับ ลักษณะงาน ตามมาตรา 10 ไม่ใช่สัญชาติหรือความสะดวกของนายจ้าง แรงงานต่างด้าวส่วนใหญ่ทำงานกรรมกรหรืองานผลิตที่ไม่ได้ควบคุมเงินหรือทรัพย์สิน จึงไม่เข้าข้อยกเว้น และเงินหลักประกัน 1,000 บาทที่วางกับกรมเป็น ภาระของนายจ้างเอง ซึ่งมาตรา 49 ไม่ได้เปิดให้เรียกคืนจากแรงงานครับ
📖 สิ่งที่ต้องเข้าใจเกี่ยวกับเงินหลักประกันนายจ้าง
- ฐานอำนาจอยู่ที่มาตรา 46 ซึ่งให้อธิบดีกำหนดให้นายจ้างที่นำคนต่างด้าวเข้ามาทำงานบางประเภทวางหลักประกันได้ ส่วนอัตรา การเก็บรักษา การหัก และการคืน ให้เป็นไปตามกฎกระทรวง
- อัตราตามกฎกระทรวง คือนายจ้างที่นำคนต่างด้าวมาทำงานไม่เกิน 99 คน วางคนละ 1,000 บาท ถ้าตั้งแต่ 100 คนขึ้นไป วาง 100,000 บาท ตามแนวทางปฏิบัติของกรมการจัดหางานเรื่องการเปลี่ยนนายจ้างของแรงงาน MOU
- หลักประกันผูกกับหน้าที่ส่งแรงงานกลับ มาตรา 53 และ 55 กำหนดให้ นายจ้างรายสุดท้ายที่วางหลักประกัน รับผิดชอบค่าใช้จ่ายส่งแรงงานกลับประเทศต้นทาง เมื่อสัญญาจ้างครบหรือสิทธิทำงานสิ้นสุด ถ้าไม่ดำเนินการ รัฐจะส่งกลับเองแล้วเรียกเก็บค่าใช้จ่าย และถ้าไม่ชำระ อธิบดีหักจากหลักประกันได้ (มาตรา 56 และ 58)
- ถ้าหลักประกันถูกหักจนลดลง และนายจ้างยังมีภาระอยู่ อธิบดีสั่งให้วางเพิ่มให้ครบภายใน 30 วัน ถ้าไม่วาง ต้องจ่ายเงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือน (มาตรา 47)
- ขอคืนได้เมื่อไม่มีภาระค้าง นายจ้างยื่นขอคืน อธิบดีตรวจว่าไม่มีความรับผิดที่ต้องชดใช้แล้วจึงแจ้งให้มารับ ถ้าไม่มารับภายใน 5 ปีนับแต่ได้รับแจ้ง เงินตกเป็นของแผ่นดิน (มาตรา 48)
- แรงงานจะย้ายได้ต้องมีเหตุตามกฎหมาย คือออกเพราะความผิดของนายจ้างเดิม หรือได้ชดใช้ค่าเสียหายให้นายจ้างเดิมตามสัดส่วนเวลาที่ทำงานไปแล้ว (มาตรา 51) และต้องเริ่มงานกับนายจ้างใหม่ภายใน 30 วันนับแต่วันเลิกงานกับนายจ้างเดิม (มาตรา 52)
- ห้ามเรียกเงินเกี่ยวกับการนำเข้าจากแรงงาน มาตรา 49 ยกเว้นเฉพาะค่าใช้จ่ายที่เป็นความรับผิดชอบของแรงงานซึ่งนายจ้างออกให้ก่อน เช่น ค่าหนังสือเดินทาง ค่าตรวจสุขภาพ ค่าใบอนุญาตทำงาน และหักได้ ไม่เกินร้อยละ 10 ของเงินที่แรงงานมีสิทธิได้รับในแต่ละเดือน หลักประกันไม่อยู่ในรายการนี้
แรงงานออกจากนายจ้างเดิม ด้วยเหตุตามมาตรา 51
เริ่มงานกับนายจ้างใหม่ภายใน 30 วัน
นายจ้างใหม่วางหลักประกันภายใน 15 วันนับแต่วันจ้าง
✅ เก็บใบเสร็จ ขอคืนเมื่อไม่มีภาระค้าง
✅ HR และนายจ้างควรทำอย่างไร
- ก่อนรับแรงงานที่ย้ายมา ตรวจว่าแรงงานมีสิทธิเปลี่ยนนายจ้างตามมาตรา 51 และยังอยู่ในกรอบ 30 วัน นับจากวันออกจากนายจ้างเดิม
- บันทึก วันที่เริ่มจ้างจริง เป็นหลักฐาน เพราะกำหนด 15 วันในการวางหลักประกันนับจากวันนี้
- เตรียมเอกสารตามแบบฟอร์ม: สำเนาบัตรประชาชนนายจ้าง (บุคคลธรรมดา) หรือสำเนาหนังสือรับรองบริษัท (นิติบุคคล), สำเนาหนังสือเดินทาง, สำเนาใบอนุญาตทำงาน และสำเนาใบเสร็จค่าเปลี่ยนนายจ้าง (แบบฟอร์มระบุ 400 บาท)
- ถ้าให้ตัวแทนไปยื่น เตรียม หนังสือมอบอำนาจติดอากรแสตมป์ 10 บาท พร้อมสำเนาบัตรประชาชนของผู้มอบและผู้รับมอบ ลงนามรับรองสำเนาถูกต้อง
- เก็บใบเสร็จเงินหลักประกันไว้กับแฟ้มแรงงานแต่ละคน เพื่อใช้ขอคืนภายหลัง
- ลงบัญชีเงินหลักประกันเป็น เงินวางประกันของกิจการ แยกจากค่าธรรมเนียม เพราะเป็นเงินที่มีสิทธิขอคืน
- ไม่หัก เงินหลักประกันจากค่าจ้างแรงงาน ส่วนค่าใช้จ่ายที่หักได้ตามมาตรา 49 ให้หักไม่เกินร้อยละ 10 ต่อเดือนและแสดงในสลิปให้ตรวจสอบได้
- วางแผนล่วงหน้าเรื่อง การส่งแรงงานกลับเมื่อครบสัญญา เพราะนายจ้างรายสุดท้ายที่วางหลักประกันเป็นผู้รับผิดชอบ
❌ ทำพลาดบ่อย
- คิดว่าแรงงานมาจาก บนจ. แล้วนายจ้างใหม่ไม่ต้องวาง
- วางเกิน 15 วันเพราะนับจากวันยื่นเอกสาร
- หัก 1,000 บาทจากค่าจ้างแรงงาน
- ทิ้งใบเสร็จ ขอคืนไม่ได้
✅ ทำถูก
- เช็กว่าเป็นกรณีเปลี่ยนนายจ้างหรือไม่ ก่อนตัดสินว่าต้องวาง
- นับ 15 วันจากวันเริ่มจ้างจริง
- ถือเป็นต้นทุนของกิจการ
- เก็บใบเสร็จรายคน ขอคืนเมื่อหมดภาระ
💡 ข้อคิดสำหรับองค์กร: เงิน 1,000 บาทต่อคนดูเหมือนน้อย แต่สิ่งที่ผูกมากับเงินก้อนนี้คือ ความรับผิดชอบในการส่งแรงงานกลับประเทศ ในฐานะ “นายจ้างรายสุดท้ายที่วางหลักประกัน” การรับแรงงานที่ย้ายมาจึงควรมองให้ครบตั้งแต่วันแรก ทั้งเอกสาร กำหนดเวลา และแผนปลายสัญญา ส่วนฝั่งแรงงาน กฎหมายก็คุ้มครองไม่ให้ถูกผลักภาระนี้มาเป็นค่าใช้จ่ายของตัวเองครับ
❓ คำถามที่พบบ่อย
แรงงานเข้ามาผ่านบริษัทนำเข้า (บนจ.) แล้วย้ายมาทำงานกับเรา ต้องวางหลักประกันไหม?
ต้องวางครับ ถ้าเป็นกรณีเปลี่ยนนายจ้าง นายจ้างรายใหม่มีหน้าที่วางหลักประกันภายใน 15 วันนับแต่วันที่จ้างตามมาตรา 52 ส่วนนายจ้างที่รับแรงงานผ่าน บนจ. ตั้งแต่แรกและแรงงานยังทำงานอยู่ด้วย ไม่ต้องวาง เพราะ บนจ. วางหลักประกันไว้กับกรมการจัดหางานแล้ว
นายจ้างหักเงินหลักประกัน 1,000 บาทจากค่าจ้างแรงงานต่างด้าวได้ไหม?
ไม่ได้ครับ มาตรา 49 ห้ามนายจ้างเรียกหรือรับเงินเกี่ยวกับการนำคนต่างด้าวมาทำงานจากตัวแรงงาน ยกเว้นค่าใช้จ่ายที่เป็นความรับผิดชอบของแรงงานซึ่งนายจ้างออกให้ก่อน เช่น ค่าหนังสือเดินทาง ค่าตรวจสุขภาพ ค่าใบอนุญาตทำงาน และหักได้ไม่เกินร้อยละ 10 ต่อเดือน หลักประกันไม่อยู่ในรายการนี้ และมาตรา 10 ของกฎหมายคุ้มครองแรงงานก็จำกัดการเรียกเงินประกันจากลูกจ้างไว้เฉพาะงานที่ต้องรับผิดชอบเงินหรือทรัพย์สินของนายจ้าง
จะตรวจยอดหักค่าใช้จ่ายของแรงงานต่างด้าวไม่ให้เกินร้อยละ 10 ได้อย่างไร?
ให้คิดจากเงินที่แรงงานมีสิทธิได้รับในเดือนนั้น ทั้งค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานในวันหยุด แล้วจำกัดยอดหักไม่เกินร้อยละ 10 พร้อมแสดงรายการหักแยกในสลิป เวลาทำงานและ OT ที่ถูกต้องจึงเป็นฐานสำคัญ โปรแกรมอย่าง โปรแกรมเงินเดือน Digitalscan Payroll ดึงเวลาจากเครื่องสแกนมาคำนวณ OT และให้ HR กำหนดรายการเงินหักในงวดเงินเดือนเองได้ จึงตรวจยอดก่อนออกสลิปได้ง่ายขึ้นครับ
ลงเวลาด้วยตัวเอง ลดการตอกบัตรแทนกัน มีหลักฐานเวลาทำงานจริง
แสดงรายได้ OT และรายการหักชัดเจน ตรวจย้อนหลังได้
เครื่องสแกนพร้อมโปรแกรมเงินเดือน ไม่มีค่ารายเดือน ข้อมูลเก็บในคอมพิวเตอร์ของกิจการ
⚖️ ข้อจำกัดความรับผิดชอบ: บทความนี้เรียบเรียงจากพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 แก้ไขเพิ่มเติมโดย (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 มาตรา 28, 46–49, 51–53, 55, 56 และ 58 แนวทางปฏิบัติของกรมการจัดหางานเรื่องการเปลี่ยนนายจ้างของคนต่างด้าวที่นำมาทำงานตาม MOU พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 10 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3034/2545 เพื่อให้ความรู้ทั่วไปแก่เจ้าของกิจการและ HR โดยบริษัท อินโนเวชั่น สแกน จำกัด ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะกรณี กลุ่มแรงงานและอัตราค่าธรรมเนียมอาจเปลี่ยนตามมติคณะรัฐมนตรีหรือประกาศใหม่ ควรยืนยันกับสำนักงานจัดหางานจังหวัดที่ตั้งสถานประกอบการ (สายด่วน 1694) ก่อนยื่นครับ